Skip to main content

Full text of "Belga Esperantisto n081-082 (nov-dec 1921)"

See other formats


7a Jaro 


Nov.- Dec. 1921 


11-12 N° (81.82) 


BRLGA ESPER A A T1S TO 

MON AT A REVUO 

Oficiala organo de la Belga Ligo Esperantist a 


Redakcia pailo : Abonoj kaj Monsrndoj 

FRANS SCHOOFS FERN. MA FHIEUX 

45, Kleine BeerHiraat, Anlwrrpen 15, Avenue Bel Air, Uccle 

Nepresitajn manuskriplojn oni ne resendas. — La Redakcio konservas por 

si la rajton kurekli laubezone la manuskriptojn . 


A1 nia legantaro 

Okaze <le la eliro de la lasta numero de n:a unua postmilita jar- 
kolekto, ni opinias, ke necese estas rerigardi la jus pasintan jaron. 

Kiam ni, en la Komitata Kunveno cle la Ligo, la 1 an de aŭgusto 1920 
prems sur nin la taskon restarigi «Belgan Ksperantiston», ni ricevis 
kiel devon «aperigi la organon en 1921a almenaŭ ĉiudumonate kaj, se 
eble, kun dekses pagoj», entute do 96 pagoj minimume. 

Ni supozas, ke, konsiderante la malfacilajojn teknikajn, kiuj mal- 
helpis nin dissendi la unuan numeron antaŭ !a monato marto, ni povas 
fiere montri niajn ses empleksajn numerojn kun entute 2 12 pagoj. 
La fakto, ke la gazeto estas permaŝine kompostata de neesperantista 
kompostisto ne ebligis al ni pli oftan aperadon: oni ankaŭ ne forgesu, 
ke tia presmetodo, en la supraj cirkonstancoj, devigas nin,ankoraŭ nun, 
Kkribmaŝine kopii ĉiujn manskribitajn tekstojn, kaj legi 4 aŭ 5 pro- 
vajojn de la presota numero! 

Cu la liverita laboro estas kontentiga? Jen <lua demando. 

El diversaj privataj paroladoj kun 1 eg an to j de la revuo, ni povas 
konkludi, ke kelkaj plendas pro tio, ke R. E. ne enhavas sufiĉe da lite- 
raturajoj, aliaj pro tio, ke g*i ne enhavas sufiĉ.e da dokumentigaj artik- 
oloj pri la mova<lo Esperantista, aliaj ankorau pro tio, ke ni ne publik- 
igas sufiêe da facilaj legajoj por komencantoj. 

Kaj ni devas konfesi, ke la tri specoj ile plendantoj pravas. Efektive, 
lau nia opinio, nia gazeto devas liveri multan legajon por komencantoj 
kaj progresintoj, dum ĝi ankau devas noti regule, por la nunaj kaj cs- 
tontaj propagandistoj, la progresadon de nia movado en la tuta mondo 
generale, kaj en Belgujo speciale. 

Pro la neapero de Belga Revuo de 1914 gis 1921a, oni komprenos, ke 
estis necese iomete malzorgi la literaturan parton por doni pli gran- 
dan lokon al la dokumentiga kaj historia partoj. En tiu rilato, ni eĉ 
devas diri, ke kelkaj legantoj, ankaŭ prave, rimarkis, ke nia gaz?to 
ne sufiĉe parolis pri la dummilita movado Esperantista kaj pri la ĉef- 
aj okazintajoj dum tiu malfelica periodo: pri la morto de D-ro Zamen- 
hof, kaj de kelkaj aliaj ankorau nun plorataj pioniroj por nia ideo. 


182 - 


Ni certe ne asertos, ke ni senriproêe plenumis nian taskon, kaj ni 
humile petas la indulgon de la belga samideanaro, se ni ne êiam plaèis 
al êiuj, sed ni certigas ĝin, ke ni faris nian eblon, kaj petas ke ili me- 
moru, ke: «Nur tiu ne eraras, kiu neniam ion faras!» 

La belgaj geamikoj estu konvinkitaj, ke nia plej kora deziro estas, 
kontentigi ĉiujn — sc tio estus eble! — , sed ili ne forgesu, ke por tion 
fari, ni ne nur bezonas nian propran bonan volon kaj energion. Ankaü 
estas nepre necesa la tutkora kunhelpo de êiuj grupoj kaj de êiu Es- 
peranto sto persone. Se kelkaj societoj efike helpis nin, abonante êiujn 
siajn membrojn, estas aliaj grupoj, kiuj, malgraü la decido de la Ligo 
kaj la diversaj petoj de la Liga Komitato, ne ankoraü plenumis sian 
tutan devon antaü la komuna afero. 

Se ni plene konsentas, ke, por havi abonantojn estas necese unue 
ekeldoni la gazeton, ni esperas tarnen ke niaj samideanoj komprenas, 
ke ne estas eble daürigi la eldonadon se la geamikoj ne subtenas kaj 
laümerite rekompencas la klopodojn de la gvidantoj, al kiuj ili komisiis 
'a laboron. Ni entreprenis la eldor.adon, nehavante eê cent abonpromes- 
ojn; ni pene kon.lukis la aferon ĝis la fino de la unua jaro kaj min 
ni vokas al êiuj Esperantistoj kaj al êiuj Esperantistaj grupoj en nia 
lando: 

Ni promesas al vi plenumon de la tuta êi supre citita programa kun 
regula êiumonata aperado, sed ni petas de vi vian tutan kaj senrezervan 
helpon, ne nur de kelkaj el vi, se<l de vi êiuj! 

Reabonu do, kaj abonigu! ĉiu faru sian devon! 

B. E. 

Ni petas ke la Grupoj, kiel eble plej baldaü, sendu la nomaron (kun 
adresoj) de siaj abonantoj por 1922 al nia Kasisto: F. Mathieux, 15, 
Avenue Bel-Air, Uccle (Brusclo); 1’oŝta ĉekkonto N" 399.84. Ankaü la 
apartaj abonantoj sendu tuj sian abonmonon al tiu sama adreso. Duo- 
ble helpas, kiu tuj helpas! 



Por la Monumento Zamenhof 


DUA LISTO DE BELGA ESPER ANTISTO». 


F-ino Louise H emmer, St. Hubert 

Fr. 

5.— 

S-ro Oscar Van Schoor, Antverpeno 

Fr. 

60.— 

S-ro Mattelaer, Kortrijk 

Fr. 

20,— 

S ro Axel Baesens, Mechelen 

Fr. 

6.— 


Fr. 

80.— 

Antaŭa listo : 

Fr. 

63.— 

0 

Fr. 

148,— 

Donacojn oni sendu al S-ro F. Schoofs, 

Antverpeno, 

postĉekkon 


28420. 


— 183 — 


Blindula vivo 


ELTKOVAJOJ DE BLINDA ELEKTROTEKNIKISTO. 

Blinda elektroteknikisto, Henriko Nosek, el Beroun apud Praha (Bo- 
hemujó),eltrovis aparaton malebligantan absolute stelon <le elektra ener- 
gio de la konsumanto. Dum eksperimentoj faritaj antaŭ la fakuloj oni 
konstatis, ke la elektra lumo, aligita al la aparato,cesis tuj funkcii,kiam 
ekzemple la taüga elektra lampeto estis anstataŭita per lampeto de pli 
forta lumebleco. 

La eltrovinto intencas utiligi sian eltrovaĵon tuj, kiam li gajnos nece- 
san monsubtenon. 

S-ro Nosek perdis la vidkapablon sekve dc iu malfclica okazintajo 
jam kiel kvarjara knabo. Malgraŭ tio li absoivis popolan kaj burĝan 
lenejekzamenon kun bonega sukceso. Li lernis parkeran kalkuladon, 
skribadon sur masino, kiun instituto <le Klar (en Praha) donacis al la 
lernejo, legation de blindulaj libroj, geografion, historion, k. t. p. Kun 
speciala intereso li sekvis natursciencajn paroladojn, precipe pri elek* 
traĵoj. Ciam post reveno cl lernejo li faris tuj sukcesajn elektroteknik- 
ajn eksperimentojn. Post absolvo de la lernejo, li dediĉis sin plenc al 
tiurilata studado. Lia patro havigis al li fakajn librojn, el kiuj oni laŭt- 
legis al la junulo. Kiel deksepjarulo li faris jam seneraran instaladon 
de domtelefonoj, elcktraj sonoriloj, k. t. p. Ĉe pluaj laboroj helpadis lin 
poste tre efike kajn sindoneme lia fidela edzino komprenanta bonege 
liajn interesojn. 

Kiel okazas ofte al homoj tuŝitaj per malfeliĉo, eĉ nia Nosek estis 
ciuflanke malhelpata! Car li ne posedis paperan kvalifikajon, oni mal- 
favoris lian penon farigi konfidinda fakisto, sed fine li tamen sukcesis 
konvinki la dubulojn pri sia kapableco; li pruvis gin farante fakan ek- 
zamenon ce konataj ĉefurbaj elektroteknikaj enti^eprenoj. Tiam oni 
majstrigis lin. 

Nun, kiam li farigis konata per multaj rimarkindaj eltrovajoj, kiel 
ekz. pliperfektigo de elektraj gladiloj kun Aparo de elektra energio k. 
m. a., li renkontiĝos espereble ne plu kun malhelpajoj, sed kun helpant- 
aj manoj kaj laŭmerita kompreno. 

Ni deziras al li muite da sukceso! 

(El Bohema porblindula gazeto «Zora», laŭ Esperanta Ligilo, p. 240.) 



For la blindaj samideanoj kaj 

“ Esperanta Ligilo „ 

Ne nece.'.as muite insisti pri la graveco kaj utileco de «Esperanta Li- 
Kilos> por la blinduloj. Kaj ankaŭ ni ne devas dubi pri la simpatio kiun 
vekas ĉe ĉiuj el ni la kruela sorto <Ie tiuj niaj kunhomoj. Pro la krizo 
travivata de la necesega blindula «Ligilo», ni maltime alvokas je prak- 
tika elmontro de tiu simpatio. 


1 84 - 


Pro deciel o de nia XlIIa en Praha, B. E. kaj aliaj gazetoj Esp. malfer- 
mis monkolekton por E. L. Estis ankaŭ proponite ke ĉiuj abonantoj dc 
gazetoj, aü membroj de grupoj pagu je sia aliĝkosto iun malgrandan 
sumon por E. L. 

Jam kelkaj grupoj kaj gazetoj sekvis la konsilon. Sed multaj sami- 
deanoj dubas pri la utileco de ilia «malgranda» helpero. Nu, pri ties 
efiko, ni donu la parolon al S-ro Thilander mem, la ŝatata redaktoro de 
E. L. 

« Mi pensas, ke preskaü neniu mankus doni tiun helpon, se ĝi ne 
kauzas al li specialan klopodon. Mi kredis kaj kredas, ke plejmultaj aü 
preskaŭ ĉiuj samideanoj volontege skribas sur poŝtmandato 2.50 fr. 
anstata 2 fr. Sed multaj, kontraüe, ne sendus la 50 centimojn, se ili 
devus skribi pro tio apartan mandaton. Ili pensus: «Ho jes, volontege 
mi donus tiun sumeton, sed pro kio utilas?!» Kaj pro manko de inte- 
reso pri la malgranda sumo, li ne skribus la poŝtmandaton specialan. 
La afero estas tute alia, se li nur bezonas ŝanĝi ciferon sur mandato 
ĉiukaze skribota. Same pri societaj kotizajoj. La nealdono de krompag- 
oj, tute ne devenas de manko de intereso pi'ï la blinduloj, tute ne! Ci 
nur depemlas de mankanta kredo je la graveco de tiel malgranda sumo. 
Sed miloj «la tiaj krompagoj tarnen povus savi nian Ligilon! Kaj ni ne 
havos la milojn, se ni ne ricevas la opajn monhelpojn.» 

Vivu Esperanta Ligilo de la blinduloj! 

Helpu ĝin, vidantaj samideanoj! 

H. O. V. E. 

Noto: Mi esperas ke S-ro Thilander ja indulgos min pro la publikigo 
de éi tiu privata korespondajo, car mi estas certa ke bone ĝi efikos, kaj, 
leginte ĝin, ĉiuj kunigos sian moneron. 

POK «ESPERANTA LIGILO» DE LA BLIND AJ ESPERA NTISTOJ. 

NIA DU A LISTO: 


F-ino Louise Hemmer, St. Hubert 

Fr. 

5.— 

S-ro Oscar Van Schoor, Antverpeno 

Fr. 

25.— 

Mehlena Grupo Esperantista 

Fr. 

5.— 

S-ro Vermeulen, St. Nikolaas 
.alekto ĉe la Kristnaka festo de la Esp. 

Fr. 

5.— 

Grupoj en St. Nikolaas 

Fr. 

79.— 


Fr. 

119.— 

Antaŭa listo 

Fr. 

48.75 


Fr. 

167.75 


Donacojn oni sendu al S-ro F. Schoofs, Antverpeno, poŝtĉekkonto 
28420. 


— .185 - 


Internacia konferenco por la instru- 
ado de Esperanto en la lernejoj 

Tiu konferenco okazos en la Palaco de la Ligo de Nacioj laŭ kunvoko 
de la Instituto J. J. Rousseau (Universitata lemejo pri Eduka Scienco) 
en Genève 18-21 aprilo 1922a. 

Jen ĝia provizora programo: 

le Raportoj pri spertoj faritaj en lernejoj; 

a) unuagradaj; b) duagradaj; c) profesiaj, komercaj, k. t. p. 

2e Valoro de Esperanto kiel logika prepare al studo de ceteraj ling- 
voj; 

a) gepatra; b) fremdaj; c) klasikaj. 

3e Valoro de Esperanto rilate je soda kaj homara vidpunkto; 

a) intereso pri fremdaj popoloj; b) intereso pri paco kaj Ligo «le 
Nacioj; c) tuja uzado. 

4e Organizado de la instruado: 

a) metodoj; b) lernotempo; c) internacia korespondado. 

5e Oficiala enkonduko de Esperanto en lernejoj; 

a) projekto <le interfitata akordo submetoto al Ligo de Nacioj; b) 
agado ĉe registaroj kaj parlamentoj. 

La Komitato vokas al ĉiuj instruantoj de Esperanto en lernejoj kaj 
al ĉiuj spertuloj, ke ili anoncu sian partoprenon kiel eble plej baldaii 
al Instituto J. J. Rousseau, Esperanto Konferenco, Taconnerie. 5, Ge- 
nève. 


La Universala ekspozicio de 1930a 
en Bruselo kaj la Internacia urbo 

La UNUIGO DE LA INTERNAOIAJ ASOCIOJ sendis al la belga 
Registaro projekton pri kombino de la Brusela Ekspozicio en 1930a, 
okaze de la centjara datreveno de la Nad a sendependeco, kun ekspozi- 
cio de daŭra Urbo Internacia. 

La raporto, prezentita de S-ro Paul Otlet, pri sk ribas la historion de 
la Universalaj ekspozicioj. Li montras kie! la projekto estas natura 
sekvo de ilia antaŭa disvastiĝo kaj de tiu de la antaŭ nelonge restari- 
gitaj foiroj. Aliflanke, la 168 internaciaj kongresoj kunvenintaj en la 
nura jaro 1921a estas pruvoj pri la multobliĝo de la internaciaj rilatoj 
de post la milito. Rimedoj devas esti disponigataj al la grandaj tut- 
mondaj interesoj organizitaj kaj al la institucioj de la ekonomia kaj in- 
teltelekta vivo, por starigi fiksan kaj seninterrompan Centron. Tiele ili 
povus efike kaj kunordigite agi en kaj influi sur la gravaj homaraj 
demandoj. 

La unua internacia ekspozicio okazis en la Ivristala Palaco en Lon- 
dono dum la jaro 1852. La dua ha-vis lokon en Parizo en la Palaco de 


186 - 


l’Industrio en 1855, kaj kunigis 24.000 ekspozantojn. De tiu momento la 
institucio estis fondita, kaj laŭvice organiziĝis samspecaj ekspozicioj 
en Vieno, Nov-Jorko, eĉ en Australio. 

Iom post iom, ilia graveco iĝis pri granda. En 1867, la ekspozicio de 
Parizo havis 42.000 ekspozantojn, kaj Parizo, estis dum multaj monat- 
oj iu Babilono, kiun la reĝoj vizitis unu post la alia. En 1878 la nom- 
bro de la elmontrantoj estas 53.000 kaj tiu de la vizitantoj 12.000.000. 
En 1900 oni atingas la nombron de 60.000 partoprenantoj. 

La proksima ekspozicio ne plu devus esti neplena, trorapida, provi 
zora ellaboraĵo, kun celo preskaŭ nur komerca, sed ĝi devus esti sintezo 
zorge kunordigita de la Universala Progreso, cedonta ĝustan lokon al 
la Scienco, al la Arto, al la socia organizado, same kiel al la ekonomia 
vivo. 

Se<l kie! realigi tiun ideon ? Kiel formi tiun Urbon ? Laŭ la rapor- 
tinto, ĝi estus la kunliga centro de ĉiuj grandaj movadoj de la tut- 
monda vivo. Laŭ intelekta kaj scienca vidpunktoj tiu centro ludus kon- 
siderindan rolon en la mondo, kaj Belglando ludus la rolon, kiu ŝajnas 
esti antaŭ<lestinita al ĝi, laŭ ĝia pasinteco kaj laŭ la hazardo <le gia 
geografia situacio ĝi iĝus la granda kruevojo, kie rekontiĝus la di- 
• ersaj ideoj de la mondo, kie la intelekta vivo kunfluus, ile kie elspru- 
cus varma kaj hela radiaro sur la tutan homaron. 

Oni tuj komprenas, kia granda progreso prezentus tiu projekto, se 
ĝi estus zorge studata kaj realigata. La ekspozicio estus sintezo perfek- 
ta kaj vivanta do la Universala progresado, tia kia ĝi cstos karakteri- 
zata en la unuaj jaroj <le la rekonstruo de l’mondo post la granda mi- 
lito, ĝi estus modela urbo kaj memoriga monumento de la klopodcgo 
de ĉiuj popoloj. Tiele konceptita, la Brusela ekspozicio de 1930 povus 
havigi al si tute novajn karakterizaĵojn, ĝis nun nekonatajn. 




Malfelica knabino. 


So ni povus vidi la pensojn de ĉiu persono aŭ legi sur la vizaĝo tion 
kio okazas en ĝia intemo, kiom da mizeroj, malfeliĉaĵoj kaj aliaj okaz- 
intajoj estus al ni montritaj. Kiom da homoj sin kaŝus sub la tero, car 
ili ne povus rezisti tian teruran esploron; kiom da i'ojoj ni renkontis 
sur la strato amikojn kaj konatulojn, kiuj ŝuldas al ni favorojn kaj 
ruĝiĝis, kiam ili vidas nin, kaj faras ĉiujn eblojn por eviti nian ren- 
konton! Kaj fine kiom da homoj elegante vestitaj promenas tra niaj 
ĉefaj stratoj kaj, se ili kuraĝus, petus al ni almozon ? 

La fakto okazinta al mi antaŭ no longe asertas tion, kion mi (liras, 
kaj samtempe pruvas, ke oni no konus la feliĉecon se antaŭe oni ne 
estus koninta la malfeliĉecon. Estis unu el tiuj malvarmaj noktoj de 
Januara monato. Mi jus estis elirinta el la teatro kaj rapidis hejmpn. 

Antaŭ ol fini unu e^ niaj stratoj, venis al mia renkonto fraŭlino, mo- 
deste vestita, kiu per singulta voĉo vokis min: «Sinjoro, Sinjoreto!» 
Unue mi ne volis atenti ŝin, kredante ke ŝi estis unu el tiuj kiuj ek- 


187 - 


zercas sian komercon nokte. Sed Siaj ploroj kaj sopiroj estis por mi tiel 
mteresaj, ke, forgesante la unuan imp re son, mi estis devigata deman- 
di, kio okazis al ŝi. *Ho Sinjoro!> aldonis si per singulta voco, «kom* 
patu min, mi estas la plej malfeliĉa virino, kiu estas en la mondo. De 
tri monatoj mia patrino estas en la hospitalo kaj hodiaŭ matene la 
dommastro forpelis min el Ia domo, car mi nc povas pagi la luprezon». 
Je tiu neatendita renkonto mi ne povis resti surda. Sekvante la sent- 
ojn de mia koro, mi kondukis sin en hotelon kaj pretigis dormocambron 
por si. La morgaŭan tagon mi vizitis Sin. Ne estis necese demandi pri 
ŝia sanstato. Siaj okuloj pli elokventaj ol la vortoj, kiujn Si povis diri, 
pruvis klare, ke Si pasigis la nokton maldorme kaj plorante, car ili 
estis ankoraŭ Svelitaj pro konstanta plorado. Ke Si estis honesta knabino 
mi ne havis dubon, nur la malfeliceco estis kaŭzo de tia situacio. Mi 
ne volis forlasi Sin en la mizero. Mia devigo estis eltiri Sin el la dan* 
ĝero. Mi kondukis Sin ĉe unu el miaj parencoj kiu, komprenante Sian 
malfeliĉecon, dungis Sin kiel servistinon. 

Malmulte daŭris ŝia feliĉeco. La estonteco rezervis al Si tagojn pli 
malfeliĉajn. 

Si amis min treege. Sed bedaŭrinde mi ne povis ami Sin kiel mi volis. 
La etlzeco starigis inter ni murojn. Mi havis edzinon kaj, krom tio, 
infanino plenigis la feliĉecon de mia hejmo. Je tiaj cirkonstancoj mi 
oecidis rompi por ĉiam tiujn rilatojn, kiuj poste povus havi malagrab- 
lan epilogon. Mi ne parolis plu kun Si. 

Pasis unu jaro, kaj kiam mi preskau forgesis mian aventuron mi ri- 
cevis suspektindan leteron. Mi rompis la koverton kaj kun surprizo 
inter aliaj aferoj mi legis la jenon: «Mia kara, kiam vi ricevos tiun-ci 
leteron, mi jam estos mortinta. Car mi ne povas ami vin kiel mi volas, 
mi decidis finigi mian vivon kiel eble plej baldau.» 

Fulmotondro ! La morgaŭan tagon la gazetaro publikigis la jenan 
sciigon. 

«Hieraŭ matene juna virino sin jetis en la maron. T^a klopodoj kaj 
penoj de kelkaj maristoj, por savi Sin, estis senfruktaj, kaj kiam oni 
eltiris sin el la maro Si jam estis kadavro; oni trovis en Sia poSo naz- 
tukon kun la literoj 1>. S.» Malgranda larmo rulis sur mia vizago. 

LEONARDO UENOM (Barcelono). 



Belga kroniko 


ANDENNE. — Dank’al la laadindaj klopodoj de S-roj D-ro Melin 
kaj L. Cogen, tiel efike subtenataj de S-ro Decoquibus per lia gazeto 
«I,e Mosan», fondiĝis Esperantista grupo en tiu urbo. Por organ izi kur- 
son malfermotan la 4-an de januaro, tiu nova grupo, kiu, je la fino de 
dec. jam konsistas el 25 membroj, ricevis de la Urbestraro la perme.son 
uzi tiucele ĉambron en la Mezgrada Lemejo. Ni gratulas la gvidantojn 
pro iliaj ĝisnunaj sukcesoj, kaj deziras al ili fruktodonan laboron. 




— 188 — 


ANTVERPENO. — En la komenco de decembro okazis en la «Popola 
Domo» parolado propaganda de S-ro W. Swalf. ĉeestantaro de proksi- 
mume 30 personoj preziditaj de S-ro Gust. Laroche, sekretario de la 
Ĝenerala Federacio de la Fakligoj en Antverpeno. Sekvo de tiu parola- 
do estas la organizo de kurso en tiu Federacio, kun 55 partoprenantoj. 
Gvidas la kurson S-ro Jos. Swalf. 

En la urba kvartalo «Kiel» okazas nun du oficialaj vesperkursoj gvi- 
dataj de S-ro Michiels, urba instruisto. 

BRUSELO. — La grupo «Antaüen», de St. Gilles, kore invitas ĉiujn 
geesperantistojn, ĉeesti la feston, kiu okazos dinianĉon, la 20an de ja- 
nuaro, je la 3a h.p.t., êe Fédération Post scolaire, Parvis, St. Gilles. 
Venu multnombre! Lastan jaron la festo estis sukcesplena. 

Lundon, 7an de novembro, S-ro inĝeniero R. Sibeth el Granda Duk* 
lando Luksemburgo, sed nun loĝanta en Bruaelo, faris interesplenan 
parola<lon pri Esperanto, antaü multnombra aüdantaro êc la «Union 
Grand - Ducale Luxembourgeoise». S-ro Sibeth, kiu sekvis lastjare la 
kurson de F-ino Jennen estas lerta Esperantist© kaj propagandiste. 

La 10an de Nov. nia samidcanino F-ino Jennen sukceplene faris sian 
paroladon pri ĉehoslovakujo en la urbdomo de Uccle. 

OOSTDUINKERKE. S-ro P. Benoit, jam malnova samideano el 
FYancujo, estas la nuna estro <le «Grand Hotel». En sia propra lando 
li jam muite propagandis kaj instruis Esperanton ,kaj li intencas an- 
kaü organizi propagamlon en sia nova loĝregiono. Intertempe ni povas 
promesi al ĉiuj geamikoj, kiuj vizitus la marbodon, ke ili trovos êe S-ro 
Benoit plej koran akcepton. 

VERVIERS. — La agema «Esperantista Grupo» volas retrovi sian 
antaüan viglecon. Plej sukczse ĝi daŭrigas la publikigon êiusemajnan 
de lastaj novajoj esperantismaj ne nur en la kvin tiulokaj jurnaloj.sed 
eê en «Fliegende Taübe» de Aubel (jurnalo por la germanlingva parto 
de Belgujo). Jen nepre imitinda ekzemplo! 

La sama grupo akiris eminentajn novajn honormembrojn; inter tiuj 
ni citu kiel honoran vic-prezidanton: S-ron Urbestron Lucien Defays. 

Je rkomenco de Novembro, la grupo ekdonadis tri kursojn en sia 
sidejo, gvidataj de S-roj Delhez, Hérion kaj Dohogne H. Entute êirkaü 
SO partoprenantoj, kies plej granda parto estas junaj gestudemuloj, sed 
ankaü ekzemplc fraülineto 10 1/2 jara kaj gratuleginda maljunulo 60 
jara. Areto da instruistoj jus ankaü enskribiĝis. 

Ŭenerala kunveno. Ok personoj, fininte kurson, estis akceptataj kiel 
membroj. 

Lundon 14an okazis en la êambrego de la Mutuelle, popola universi- 
tato, majstra parolado de S-ro Paul Otlet, direktoro de la «Palais Mon- 
dial» de Bruxelles, kaj sekretario de la «Unuiĝo de la Internacia Aso- 
cioj», pri êiuj postmilitaj homaraj demandoj kaj Intemaciismo. Esper- 
anto ne estis forgesata kaj la parolanto gratulis la organizantojn de la 
nun okazantaj kursoj. 

Mardon sekvantan, antaü 30 personoj juna S-ro Bologne, filo de la 
socialista deputito parol is en la «Semeuse», fako de la Popola Domo, 
por prezenti senpartie (laüaserte) la ĝeneralan demandon pri la ling- 
vo internacia, por ke la komitato povu elekti unu por kurso donota. 


— 189 


Verdire, la parolado estis nur mokema atako kontraŭ Esperanto kaj 
laŭdado de Ido. Kvankam li parolis je l’nomo de 1’Scienco, tiu sinjoro 
eldiris amason da malveroj — ĉu pri ĝenerala informoj, ĉu pri lingvaj 
detaloj — kaj donis la evidentan pruvon, ke li konas nek Esperanton, 
nek Idon kaj eĉ nek iun ajn alian lingvan demandon. Pro manko de 
tempo, kaj pro la fakto, ke tiaj lernigaj kunvenoj ne povas fariĝi kon- 
traŭdisputaĉoj, niaj amikoj refutis nur kelkajn punktojn. La kunveno 
fermiĝis sen ia rezulto. Cetere, kian rezulton povas doni tiaj disputoj: 
mokatigi ambaŭ Esperantistojn kaj Idistojn kaj finfine malfruigi la 
venkon de la demando pri Lingvo Intemacia. 

Lundon 21an, denove en «La Mutuelle», parolis S-ro senatano Lafon- 
taine pri la «Societo de la Nacioj», kies delegito li estas. Mendis an- 
kaŭ Esperanton. 


Belga gazetaro 

«De Standaard» kaj «Morgenpost» represis la 3an de nov. parton de 
artikolo publikigita en «Dietsche Warande en Belfort», laŭ kiu Prof. 
Carnoy asertas, ke ĝojiga estas la fakto, ke depost la milito la angla 
lingvo muite progresas. Li faris alvokon por helpi tiun disvastigon, kun 
la celo starigi kiel ĝeneralan lingvon, idiomon, kiu alproksimiĝas la 
flandran lingvon. La aŭtoro neas la gravecon de Esperanto, kiu apenaŭ 
povas esti uzata por interŝanĝo de tre simplaj kaj tute kosmopolitaj 
ideoj! Nia antverpena samideano Maur. De Ketelaere tuj respondis al 
tiu artikolo per sencoplena kaj bone dokumentita pledado por Esper- 
anto, kiu aperis en ambaŭ ĵurnaloj la 12an de novembro. 

«Volksgazet» (Antverpeno) 28 okt., 7 nov., 6 dec. publikigis propa- 
gandajn artikolojn kun anoncoj de kursoj organizotaj en la «Federacio 
de Fakaj Ligoj» kaj en la «Socialista Juna Gvardio». 

«De Diamantbewerker» (Antverpeno) 17, 24, 31 dec. ankaŭ propa- 
gandas por la kurso de la F. F. L. kaj konigas specialajn alvokojn por 
ceesti feston de la Antverpenaj Diamantistoj Esperantistaj je la pro- 
fito de «Zonnestraal» organizajo kontraŭtuberkuloza de la Diamantista- 
ro. Tiu festo okazos la 7an de januaro 1922a. 

«De Schelde» (Antverpeno) 26 nov. atentigas sian legantaron kaj la 
Komercan Foiron de Bruselo pri la fakto, ke multaj... aliaj... komercaj 
foiroj en la mondo komprenis la gravecon de internacia lingvo, uzante 
Esperanton por sia propagando. 

«Le Jour», «Le Travail», «L’Union Libérale (Verviers) 18, 28 nov. 
enhavas detalan raporton pri la paroladoj faritaj en «La Mutuelle» de 
niaj eminentaj amikoj Senatano Lafontaine kaj P. Otlet. 

«Le Travail» (Verviers) 2 nov. represas la tutan leteron de Henri 
Barbusse al la XITIa Kongreso en Praha. 

Plie, la kvin ĵumaloj de Verviers ĉiusemajne publikigis iun aŭ alian 
artikolon pri Esperanto kaj ĝia progresa<lo. 

«Le Mosan» (Andenne) ankaŭ senlace daŭrigas sian propagandon 
por nia afero, publikigante ĉiusemajne cefai-tikolon pri la gramatiko 







- 190 - 

tie Esperanto. La lastaj numeroj enhavas alvokojn por starigo de Es- 
peranta Grupo en Andenne, kaj pri organizo de publika kurso en liu 
urbo, kornence de januaro 1922a. Ni scias, ke la grupo jam konsistas 
nun el pli ol 20 membroj. Pro tiu rezultato ni dankas la persistan aga 
don de S-ro Decoquibus, helpata de niaj bonaj amikoj Cogen kaj D-ro 
Melin. 

DELGARBO. 



La progresoj de Esperanto 

EN 29 BULGARAJ REA LA J GIMNAZIOJ Esperanto nun estas in- 
struata. F.aŭ propono de la Bulgara Esperantista Societo, la Ministro 
de Popola Tnstruado konsentis oficialigi kiel instruistojn, la personojn 
kiujn la Societo prezentis al li kiel taŭgajn instruantojn de Esperanto. 

LA INTERN ACI A POPOLA UNIVERSITATO en Helsingör (Dan- 
lando) enkondukis Esperanton en sian instruplanon. 

ESPERANTO - LERNEJOJ estas fonditaj en Auerbach (Saksujo). 

LA INTERN ACI A LABORA OFICEJO (Genève) uzas Esperanton 
kaj eldonis jam tri interesajn dokumentojn por diskonigi sian celon kaj 
fundamenton: 1. Kio estas Int. Lab. Oficejo? Kiai ĝi estas kreita? 2. 
La Intemacia Labora Organizo; 3. La Labora Carto. 

LA KLUBO DE ĈEĤOSLOVAK AJ TURISTOJ (21000 membroj) de- 
ci<lis fondi Esperantistan Sekcion, celantan propagandi ta turismon in- 
ter la esperantistoj kaj pere de Esperanto disvastigi en fremdlando la 
scion pri la turista movado enlamla, kaj la naturaj belajoj de la res- 
publiko. 

LA URBA KOMERCA LERNEJO EN ELBÏNG enkondukis la in- 
struadon de Esperanto. , 

INTERNACIA KONFERENCO PRI 1NSTRUADO DE ESPERAN- 
TO. — La «Instituto Jean Jacques Rousseau» en Geneve (lernejo por 
edukaj sciencoj, aligita al la Universitato) decidis kunvoki dum prok- 
sima printempo (Pasko) intemacian konferencon, kiu diskutos pri la 
spertoj ĝis nun faritaj kun la instruado de Esperanto en diversaj ler- 
nejoj. kaj kiu ankaŭ okupos sin pri la ĝeneraligo de tiu instruado. 

NI SCIAS ke la kantono Genève enkondukis Esperanton en siaj lern- 
ejoj. La 1-an de nov. okazis en «Institut J. J. Rousseau» granda publi- 
ka kunveno kunvokita de la «Pedagogio Societo» kaj de la «Unuiĝo <ie 
la Instruistoj». S-roj Malche, Edm. Privat kaj Pierre Bovet, direktoro 
de la instituto, parolis pri Esperanto, kaj la kunveno voĉdonis rezolu- 
cion, gratulante la Instruadon Departementon, pro ĝia iniciativo, kaj 
dezirante sukceson al la progresado de esperanta instruado en ĉiuj ler- 
nejoj de la mondo. 

LA FINNLANDA PARLAMENTO duafoje konsentis la subvencion 
<le Fm. 25000 al Esperanto - Asocio de Finnlando. 

LA PREZIDANTO DE LA BRAZILIA RESPUBLIKO, D-ro Epitacio 
Pessoa, deklaris al la reprezentantoj de la Brazila Esperantistai’o, kiuj 


191 


lin vizitis la 12an tie decembro, ke li estas konvinkita, ke la intemacia 
lingvo Esperanto estos tie utila al la homaro, dank’al ĝia facileco kaj 
promesis sian helpon al la propagando de Esperanto kaj precipe al ĝia 
instruado en la publikaj lernejoj. Li danke akceptis kelkajn Esperantajn 
librojn, promesante ellerni la helpan lingvon tuj, kiani ii havos dispo- 
neblan tempon. 



filllllll 


XI \ a Universala Kongreso 

de Esperanto 

EN H ElLSI N K I - 1 1 E LSI NG FORS, FINNLANDO, LA 6-12 DE 

AUGÜSTO 1922. 


DUA KOMUNIKO. 

1. Align. — La LKK denove memorigas la samideanojn aligontojn 
pri la dezirindeco ensendi la aligon kaj kotizon kiel eble plej frue, por 
ke la LKK ricevu monon tuj en la komenco, kiam ĝi estas plej bezona. 
Aligoj sen kotizo ne estas enregistrataj. Pagu per b^nkĉeko! 

2. Aligoj. — Atingas 38. 

3. Sciigoj al la aliĝintoj. La LKK semlas ĉiujn komunikojn aperintajn 
kaj aperontajn al la aligintoj, kaj petas ilin en propra intereso kon- 
servi kaj plej atente trastudi ĉi tiujn. Sciigoj donitaj en unu komuniko 
generale ne estos ripetataj. 

5. Kongresa banko. — La LKK faris interkonsenton kun *Osake- 
pankki Ulkomaankauppaa varten — Aktiebanken for Utrikeshandeb 
(Akcia banko por eksterlanda komerco) kiu funkcios kiel kongresa ban- 
ko kaj malfermos filion duin la kongresa tempo en la akceptejo. 

La banko konsentis eldoni en Esperanto broŝuron pri la ekonomia vivo 
de Finnlando, tiu broŝuro estos senpage disdonata al ĉiuj kongresanoj 
kaj senclata al delegitoj de UEA, vojagoficejoj, Esperantaj grupoj ktp. 

6. Depono de mono. — Pri tiu detalo ni rememorigas al nia l:a ko- 
niuniko. La mono povas esti sendata ankaŭ senpere al la kongresaban- 
ko (adreso Helsingfors), sed en tiu okazo estas dezirinde ke la sendin- 
to samtempe sciigu al LKK pri la depono. 

7. Blindula kaso. — Atentante al deziresprimo de la XIII kongreso 
en Praha la LKK akceptas pere de la aliĝiloj donacojn por la eldona 
kaso de blindaj esperantistoj. 

8. Garantia kapitalo. — Ĝis nun estas notitaj garantioj por 2900 
Fmk. 

9. Donacoj. — La LKK danke notas <lonacojn por 820 Fmk. 


192 — 


Ni volas atentigi a! la kongresanoj, ke se êiu aliganto havigos al la 
kongresa kaso donaceton egalvaloran al lia kotizo la financoj de la 
kongreso estos sur firma fundament». 

10. Kongresa afiŝo. — La LKK eldonos, laü skizo farita de la artisto 
Sro Eric Vasström, belan kongresan afiŝon en 3 koloroj, kiu estos dis- 
sendata por elpendigo en 9.000 ekzempleroj ĉirkaŭ la tuta mondo al la 
delegitoj tie UEA, esp. grupoj, vojaĝoficejoj ktp. 

11. Kongresaj poŝtkartoj. — La LKK eldonos kongresan propagandan 
po.ŝtkai ton laü la sama bildo, kiel la afiŝo, en 3 koloroj. Ĝia prezo estas 
Fr. 0.25. La samideanoj estas petataj kiel eble plej muite uzi êitiujn 
poŝtkartojn. 

13. Kotizoj kaj prt'zoj. — ĉiu pagas en la valuto de sia lando. 

La LKK penis laü ebloj apliki favorprezojn al la landoj, kies valuto 
estas malalta. 

• 

La financoj estas bazitaj sur la supozo, ke la kongresanoj el la alt- 
valutaj lantloj aêetos la eldonaĵojn almenaü egale intense, kiel tiuj de 
la malbonvalutaj. Ni do uzas éi tiun okazon por insiste peti al la altva- 
lutuloj, k(> ili vigle aêetu la proponatajn publikajojn, kiuj êiuokaze, pro 
la malalta valuto Finnlanda, estas tre malmultekostaj por ili. 

14. Ekskursoj. — Dum la kongresa semajno ekskursoj — krom en la 
apudajn ĉirkaŭĵojn de la urbo — verŝajne ne okazos, pro la longaj dis- 
tancoj. Sed la LKK, en la kunlaboro kun la Turista Societo de Finn- 
lando, penos aranĝi diversajn turistajn ekskursojn antaü kaj post la 
kongresa semajno, kaj petas la samideanojn-aliĝontojn sciigi, êu ili po- 
vos kaj dum kiom da tempo, resti en Finnlando antaü aü post la kon- 
greso kaj kiujn specialajn dezirojn ili havas koncerne la pasigon de la 
tempo êitie. La LKK penos doni êiujn deziritajn informojn. 

15. «Vojaĝado en Finnlando». — En komenco de venonta jaro estos 
re-eldonata. en kunlaboro kun la Turista Societo de Finnlando la ilus- 
trita gvidolibro Vojaĝado en Finnlando», kiu intcrese priskribas la 
vidindaĵojn de nia lando. La teksto estos tute nova kaj pligrandigita 
kaj la ilustrajoj multaj kaj belaj. Prezo: Fr. 2.50. 

16. Gazeta propagando. — ĉar estas dezirinde fari propagandon pri 
la XIV ne nur en Ia Esperanta gazetaro sed ankaü en la ĉiunacia, la 
LKK petas samideanojn en ĉiuj lantloj, ke ili penu fari intcrkonsenton 
kun la gazetoj de sia urbo pri publikigo de antaükong.-esaj novajoj 
kiuj la samideanoj povos fari laü la komunikoj, kaj de postkongresa 
raporto, kiun la LKK verkos kaj sendos al petintoj. Ankaü ilustrajojn 
de la kongreso kaj la kongresurbo la LKK laü peto sendos, kondiêe ke 
ili estos represataj en naciaj ilustritaj gazetoj. 

17. Loĝigo. — Pri la vivkostoj en Finnlando ni raportos detale en 
venonta komuniko. Ĉi tiun fojon ni kontentiĝas je la informo, ke loĝejo 
kaj mango en Helsingforsa hotelo kostas 50 — 100 Fmk por personoj 
kaj tago. 

18. Dato de la kongfreso. — Post interkonsiliĝo kun KKK la LKK 
decidis, ke la kongreso okazos la 6 — 12. de aügusto 1922. 

19. Alveturo. — Car la kongreso êitiun fojon okazos en lando, kien 


193 - 


ĉiuj eksterlandanoj devos veni trans la maro, la LKK speciale atentos 
pri bona arango de la alveturo <le la ŝipoj. La intertraktadoj kun la 
Finna Vaporŝipa Kompanio ankaŭ jam kondukis al principa interkon- 
sento, laŭ kiu ni jam nun povas doni la jenajn informojn. 

Rrita Imverio. — Ŝipo (verŝajne «Arcturus») eliros el Hull merkre- 
don Ia 2an de aügusto, tra Kopenhago (4/8), kie gj restos nur kelkajn 
horojn, kaj alvenos Helsingforson dimanĉon la ban posttagmeze. Vojag- 
prezoj, speciale rabatitaj por la kongresanoj, estos maksimume en ta 
Klaso p.s.t 14:8/ — , Ila Kl. p.st. 11:12/ — kaj en lila Kl. p.st. 6:14/ — 
(ĉio kun mango). 

Danujo. — La ŝipo el Hull prenos la danajn samidcanojn el Kopen- 
hago vendredon la 4:an <le aŭgusto ptm. Alveno Helsingforson la 6:an. 
Vojagprezo maksimume en Ia Klaso 1). Kr. 160: — , Ila Kl. I). Kr. 
120: — kaj en la lila Kl. D. Kr. 72: — (ĉio kun mango). 

Germanujo. — El Stettin (verŝajne «Ariadne») eliros merkredon la 
2an de aŭgusto alvenante Helsingforson vendredon Ia 4an. Vojaĝprezoj 
maksimume en la Kl. Finn. Mk. 720: — kaj en 11a KL Fmk. 640: — 
(cio kun mango). 

Svedujo. — El Stockholm ŝipoj iros 3 foje semajne. Plej konvena Sipo 
por la kongresanoj eliras jaudon la 3:an de aügusto, alveno Helsing- 
forson vendredon la 4:an. Vojaĝprezoj maksimume en Ia Klaso Sv. Kr. 
80: — , Ila Kl. S. Kr. 64: — kaj en la lila Kl. (sen kajuto) S. Kr. 48: — 
(cio kun mango). 

Estonujo. — Pri la alveturo trans Tallinn ni informos poste. 

Aliaj linioj. — Krom tio ekzistas eblecoj ke speciala ŝipo povu veturi 
el Lübeck vendredon la 4an de aügusto Helsingforson lundon la Tan 
frumatene. Prezoj samaj kiel el Stettin. 

Por la linio Antverpen — Rotterdam — Helsingforso ankorau ne estis 
eble rezervi ŝipon. La Finna Vaporŝipa Kompanio ne havas disponeblan 
pasagerŝipon kaj la ŝargoŝipoj, kiuj ordinare trafikas tiun linion, ne 
povas preni pasagerojn. La LKK daürigos siajn penadojn. Tarnen estas 
eblc, ke gi ne sukcesos, kaj en tiu okazo la francoj, belgoj kaj neder- 
landanoj, por kiuj ei tiu linio estis intencita, devos aliĝi al la karavanoj 
tra Huil, Kopenhago au Stettin (kaj eventuate Lübeck). La lastaj vojoj 
ciuokaze estos la plej malkaraj. 

La vojaĝprezoj ei tie donitaj estas sp:cialaj rabatprezoj por la parto- 
prenontoj de la XIV kongreso. Ili inkludas liton en kajuto (krom en 
unu notita okazo) kaj mangon dum la tuta vojago. La prezoj estas 
maksimumaj; ebleco ekzistas, ke ili estos ankoraü iom malaltigataj. 

La samideanoj, kiuj deziras uzi ei tiujn ŝipojn, devos pri tio informi 
al Lkk au al Ia Karavangvidantoj en la diversaj landoj plej malfrue 6 
semajnojn antaü Ia ekveturo. 

Koncerne la forveturon el Helsingforso post la kongreso, la LKK an- 
kaü povas sciigi, ke ŝipoj al Hull kaj Stettin foriros sabaton la 12an 
de aügusto vespere, kaj al Stockholm dimanĉon la 13an matene, kiujn 
okazo jn do po vos uzi la samideanoj kies libertempo ne permesas pli 
Iongan restadon en Finnlando. La ŝipoj elveturas ĉiusemajne, la nomit- 
ajn tagojn. 


LA LOKA KONORESA KOMITATO. 


194 


La demando pri la plibonigo de la 
Muzikskribo kaj ĝia solvo per la 
Aütonoma Muziknotado 

La celo de la jena artikolo estas konkludi al la supereco de la «Auto- 
noma Muziknotado», inter la diversaj provo j por plibonigo de la ordi- 
nara muzikskribo; kaj por montri tiun superecon. estas necese scii tion 
kio, en la ordinara muzikskribo. estas taŭga kaj ankaŭ tion kio, en gi, 
estas plibonigebla kaj plisimpligebla. Tial ni devos klarigi la devenon 
kaj la evolution de tiu skribo, montri kiamaniere oni proponis plibonigi 
gin kaj, per komparo, konkludi al la meritoj de la «Aütonoma muzik- 
notado», kies aŭtoro estas S-ro Jean Hautstont. 

* * * 

Ni citu, unue nur mallonge, la muziknotadojn de la antikvaj Grek- 
oj kaj Romanoj, kiuj konsistis el la literoj de la alfabetoj uzitaj de tiuj 
popoloj. La Grekoj eĉ havis du skribojn; unu por la instrunienta mu- 
zikO; la alian, por la voĉa. Ilia klarigo estus afero tute ne facila kaj 
cetere ĉi-tie ne utila. La Romanoj ŝajne uzis ankaŭ diversajn «variant- 
ojn», muite pli simplajn ol la du grekaj sisbemoj: Gevaert en sia «His- 
toire et théorie de la musique dans l’Antiquité» pretendas ke, duni la 
unuaj jarcentoj de la postkrista epoko, ekzistis, en Okcidento, sep tiaj 
muzikaj alfabetoj, kaj li klarigas ilin - 

Tarnen tiuj-ĉi literaj sistemoj ŝajnas esti uzitaj nur por la teoria 
klarigo de la muziko, sed ili lasis gravan postsignon en nia nuna muzik- 
skribo, kiel estas baldaŭ dirote. 

Proksimume je la Villa jarcento aperis, por noti la kantojn de la 
Roma Eklezio, nova skribo nomita < neŭmoj». La devenaj signoj de la 
neŭmoj estas la akcentoj kaj la punkto de la ordinara skribo (' 
kies kunigo produktis la akcentojn cirkumfleksan kaj malcirkumflek- 
san (w). La akuta akcento ( ' ) montris ke la kanto devas iri de mal- 
supra sono al pli supra; la malakuta akcento ( '), kiu baldaŭ simpliĝis 
en punkto, signifis, ke la kanto devas malsupreniri. La du aliaj, kun- 
metitaj signoj, montris do ke la voĉo devas unue supreniri kaj poste 
remalsupreniri aŭ reciproke. La unuaj neŭmoj montris ne ian son- 
on, ian «noton», sed movon de la voĉo. Iom post iom, la signoj de la 
neŭmoj komplikigis je formo kaj signifo, kaj la kombinajoj ricevis nom- 
ojn, kompreneble latinlingvajn, kiel : virga, punctum, podatus, clivis, 
torculus, porrectus, salicus, climacus, quilisma, kc. kc. Ne estas ci-tie la 
loko por klarigi ilian signifon detale. 

Dum la unua periodo de sia ekzistado (— Villa — Xa jarcento), la 
neurnoj do ne kapablis kaj Sajne ne celis esprimi difinitajn sonojn. Ili 
estis nur helpa rimedo por memorigi al la kantistoj sur kiuj vortoj aŭ 
silaboj de la kantota teksto, ili devis supren- aŭ mal sup ren i rig i la voc- 
on; sed la kantoj mem estis lemotaj parkere. 

Post duo da jarcentoj tamen (Xa — XIa jarcento) oni ekpenis por 
fiksi la altecon mem de la kantotaj notoj kaj pro tio estis ekuzata, 


195 — 


supre de In teksto, linio, ordinare ruĝkoiora. La signo staranta sur tiu 
linio montris la sonon «fa», kaj por memorigi pri tio oni skribis, je la 
komenciĝo de tiu linio, la alfabetan liter on kiu ( en Ia litera muziknota- 
do latina, respondis al la sono «fa». Tiu litero estis «F», ĉar tiu unu- 
nura linio ne sufiêis por fiksi ĉiujn sonojn, dua linio estis aldonita su- 
pre de la unua; ĝi estis kolorigita flave kaj montris la noton staran- 
tan je unu kvinto super la fa», sekve la «do», kaj, je la komenciĝo 


de tiu dua linio oni metis la literon C respondantan, en la litera muzik- 
skribo, al tiu sono: la noto staranta sur la C-linio estis «do». 

Poste estis, tiel same, intermetita la linio por la sono «la», kaj an- 
kaü supre de la C-linio aü malsupre de la F-linio, estis aldonita kvara 
linio, laü la alteco de la voêo kies kanto estis notota. 

Tiamaniere naskiĝis la liniaro. En la Eklezia muzikskribo oni uzis 
plej ofte ne pli ol kvar liniojn; se<l en la profana muziko oni baldaü 
uzis kvin liniojn, kelkfoje eê pli. 

Kiel la leganto eble jam divenis, la literoj starantaj je la komenciĝo 
de la linioj fariĝis la «kleoj». Sed nur tri el ili restis en uza<lo: la F, 
C kaj G kleoj, t. e. la «fa», «do» kaj «soI»-kleoj kies nuna formo estas 
konata de êiuj muzikistoj. 

Oni scias ke tiuj kleoj estis, cstinte, u/.eblaj «sur diversaj linioj» i 
Nuntempe nur la do-kleo estas ankoraü en tiu stado kaj eê ĝi omas al 
malapero: ni notu êi tiun tendeneon de la nuna muzikskribo al plisim- 
pligo. 

Samtempe kiam nuskiĝis iom post iom la liniaro, la malnovaj neüm- 
oj ŝanĝiĝis je formo por esti skribleblaj sur tiu liniaro kaj montri de 
nun ne plu voémovaron, sed difinitan sonon au grupon da sonoj: iliaj 
ekstremajoj dikiĝis kaj fariĝis kvadrata punkto. Tiamaniere ekaperis 
la notoj, kiuj tarnen ofte formis ankoraü -ligaturojn» montrantajn di- 
versajn sonojn intersekvantajn, laü neiïma kunmeto. 

Tiu ŝanĝiĝo, kiu estis plene realigita je la Xlla-Xllla jc., produktis 
la «kvadratan aü nigran muziknotadon». 

La Eklezia muziko aü Plankanto ne havis difinitan ritmon: ĝi sekvis 
liun de Ia paroloj kantataj. En ĝi ne ekzistis tion kion ni nomas «la 
takto». Je la sama epoko (Xlla je.) ekaperis en la muziknotado, sub la 
premo de la tiam naskiganta diversvoêa muziko, diversaj notvalorajoj 
komparaj: al Ia notformoj ekzistantaj oni ekdonis (proporciajn valor- 
ojn»; noto kun vosto [*|] eknomigis «longa noto» kaj valoris du (pli 
estonte ankaü tri) «mallongajn notojn» f ■]; malsupre de êi-tiu, estis 
kreita la «duonlonga noto» ff]. Du. pli estonte ankaü tri duonlongaj 
notoj valoris unu mallongan. lom post iom. supre de la longa noto estis 
kreita la «maksima noto»; malsupre de la «duonlonga* ekaperis la 
minimo», la «duonminimo», la «fuzo» kaj la «duonfuzo», kun respond- 
antaj silentsignoj. La muziko skribita per tiu notado (êiam nigra kaj 
komparaj: al la notformoj ekzistantaj oni ekdonis «proporciajn valor- 
porcia notado». 

Proksimume je la XVIa jarcento oni «ekblankigis» la signojn de la 
grandvaloraj notoj de la propm-cia notado, t. e., ke interne ili ne plu 
estis nigrigataj, pro tempo — kaj — presoŝparo. La nigra formo kon- 
serviĝis nur por la mal grandvaloraj notoj. Tiu notado estas nomita 


196 - 


«blanka notado». En ĝi ankaŭ estis ekuzataj la notovosto kaj la «ho 
keto» kiu devenas de la instrumentaj notadoj specialaj nomitaj «tabul- 
aturoj». 

Sufiêis nur rondigi la formon ĉiam ankoraŭ kvadratan <le la «blan- 
ka notado» por ricevi la nunan muzikskribon. Sed, êe la transiro de la 
proporcia al la nuna notado, valorŝovo okazis: la maksimo, la longa koj 
ia mallonga notoj estas lasitaj for. 

La «duonlonga» fariĝis la plej grandvalora noto sub la nomo «ronda 
noto», kaj malsupre de Ia «duonfuzo», kiu nun ekrespondis je la «duo 
bla kroêo», estis kreitaj la «triobla kaj la kvarobla kroĉoj». 

Sed la rilataj valoroj de la signoj de la proporcia notado estis unue 
tre kpmplikitaj. Kiel jus dirite, êiuj notoj estis divideblaj ĉu en tri, ĉu 
en du notoj pli malgrandvaloraj. La divido en tri estis nomata «per- 
fekteco»; la divido en du, «neperfekteco», kaj laü la divido koncernis la 
longan, la mallongan, la duonlongan noton kc., oni parolis pri modo 
(granda au malgranda), tempoj, prolacioj. Perfekteco kaj neperfekteco 
estis mikseblaj! ekz. la longa estis dividebla en tri mallongaj, kaj tiuj 
lastaj ĉiu en du duonlongaj. La perfekteco estis montrata per rondo 
(O), la neperfekteco per duonrondo (C), je la koinenciĝo de la muzik- 
ajo. Se punkto staris en la rondo aü duonrondo, tio signifis, ke la suh- 
dividoj estis «perfektaj»; sen punkto, ka la subdividoj estis nur «ne- 
perfektaj». 

Ekster tio estas rimarkigote kc la valoro de la notoj ŝanĝiĝis laŭ ilia 
staro antaŭ aŭ malantaŭ aliaj. Tio estis la alteracio» kc. kc. En la 
«proporcia muziko- kuŝis tarnen la ĝermo de niaj binaraj kaj ternaraj 
taktdividoj por kiuj bablaŭ la frakcioj anstataŭis la signojn de la per- 
fekteco kaj de la neperfekteco. 

Tiuj frakcioj estis unue tre multenombraj, laü la notvaloro prenita 
kiel tempunuo. Por muzikajoj havantaj malrapidan movon, la tempunuo 
estis grandvalora noto ekz. la ronda noto (taktoj - , * . i ); sed, kiam 

la movo de la muzikajo estis pli rapida, la tempunuo fariĝis noto êiam 
pli malgrandvalora (ekz - , 1 . 4 , 2 . 1, i a u (' 2, ?, kc.; .1 kc. 
kc.)* Du aferoj malsimilaj estis miksataj en tiuj montroj: la takto kaj 
la movo, kiuj nuntempe farigis sendepsndaj unu de la alia. La uzo de la 


metronomo muite simpligis la taktomontradon. Nun ni uzas nur la jen- 
ajn: binarajiH. 1 4 kaj ternaraj:!, , ! * , 1 Alia irado a! plisimpligo! 

4 4* 4 s H s H 

Post la ekuzado de la taktofrakcioj aperis la taktostreko ankaö prun- 
teprenita el la «tabulaturoj». 


La bazo de la nuna muzikskribo estas êiam la diatona gamo do, re, 
mi, fa, sol, la. si. Se oni volas ŝanĝi je tono, iaj notoj estas pli alt-aü- 
pli-malaltigotaj por konservi, je ilia ĝusta loko la duontonojn inter la 
3a-4a kaj la 7a-8a intervalo. Estas do ne mirinde ke jam frue aperis 
en la muzikskribo la signoj por la plialt-aü-malaltigo: bemolo, bekaro, 
diezo. La klarigo de ties deveno kaj evolucio devigus nin paroli pri di- 
versaj detaloj (inter aliaj la komplikata sistemo de l’«muancoj», kiu 
neis la ekziston de la sepa noto «si»!).Tio estus tro longa kaj êi-tie ne- 
necesa. Ni nur rimarku, ke por noti la nunan muzikon. kiu fariĝis tute 


197 - 


kromatika (12 duonaj tonoj en unu oktavo), estas uzata <1 i a - 
t o n a skribo. 

Por esti plena, ni diru, ne insistante pri la historio <le tiu punkto, ke 

•a nunaj nomoj de la notoj de la diatona pa mo estas ŝuldataj al la 

granda muzikscienculo itala de la Mezepoko, la benediktana monaho 

Guido Aretino (995-1050) kaj devenas de la unua silabo de ĉiu verso 

de la himno al sankta Johano, car al ĉiu el tiuj silabo j respondis, en la 

kanto de tiu himno, la sono montrita per ĉiu unua silabo. Jen estas tiu 

himno: t . 

L I queant laxis 

REsonare fibris ; 

Mira gestorum 

FAmula tuorum, 

SOLve polluti 

LAbii reatum, 

Sancte Johannes! 

Pli malfrue «ut* estis anstatauata de la Italoj, per «do» pli facile 
kantebla. La noto «si», kunmetita el S kaj J (= I) de la lasta verso, 
estis aldonata poste, kiam la citita sistemo de la «muancoj» estis per- 
dinta sian povon. * * * 

Esplorinte nun la trajarcentan devenon de 1'ordinara muziknotado, 
ni klarigu ci-ties meritojn kaj difektojn. 

Ĝiaj ĉefaj bonajoj estas la uzo de liniaro, de notoj kaj de silentsignoj 
krom la nomado de la notoj. Efektive, la general* kromatika gamo, de 
la plej malaltaj ĝis la plej altaj sonoj, aŭ reciproke. faras al nia orelo 
la impreson de «supren aŭ malsupreniranta movado kvazaŭ sur ŝtupa- 
r*». Estas do tute nature prezenti tiun movadon por la okulo per formo- 
pensiganta al stuparo, kaj tia estas ja la liniaro. 

Estas ankau nature montri la diversajn paŝojn sur tiu ŝtuparo (t. 
e. la duontonoj), per bone videblaj signoj sur la liniaro: tiaj ja estas 
la dikaj rondaj notoj; kaj la silentsignoj estas necesaj por montri la 
lokon kaj la daŭron de la si lento j lasotaj inter la kantotaj aŭ ludotaj 
notoj. 

Seel dum kaj pro gia trajarcenta malvolviĝado englitiĝis kaj restis en 
la ordinal a muziknotado aro da malregulaĵoj, malfacilaĵoj, nesufiĉaĵoj, 
forigotaj el skribo tute simpla kaj logika. 

Unue eĉ la liniaro, la formo de la notoj kaj de la silentsignoj estas 
pli malpli plibonigeblaj, pli reguligeblaj je formo. 

Due unu el la grandaj difektoj de nia notado estas, ke la 12 duonton- 
oj formantaj kromatikan oktavon estas montrataj per sep diatonaj notoj 
kun helpo de unuoblaj au <luoblaj diezoj kaj bemoloj.Per tiu procedo oni 
prezentas 12 efektive diversajn sonojn per 31 signoj, car al unu kaj 
sama sono respondas du.ee tri diversajn signojn.Ekz. la sono cdo» estas 
ankaŭ montrata per «si J > au «re Krom tio, unu kaj sama sono, 
ekz. «do», estas reprezentata ne nur per sia gusta noto (do), sed ankau 
per du aliaj notoj. kiuj, por la Okulo, staras pli alte (re v ) aŭ pli 
malaite (si J)ol la gusta noto mem. La procedo de la ordinara mu- 
zikskribo estas do samtempe terure malsimpla malregula kaj mallo- 
gika! 


198 - 


Tria malbonaĵo estas la uzo de la kleoj. Unu kaj sama noto estas 
iegota alimaniere lau la uzita kleo, dum estus muite pli simple ĉiam 
montri la saman sonon per unu kaj sama noto. 

Kvare, eĉ ce la uzado de unu kaj sama kleo, la samnomaj notoj havas 
alian staron, laŭ la oktavoj. Ekz , en solkleo la noto «mi» staras sur la 
unua linio; unu oktavon pli alte gi staras inter <Ie la 4a kaj 5a linioj; 
ankoraŭ unu oktavon pli alte, gi staras sur helplinieto kun du helpliniet- 
oj malsupre! 

Kvine, eĉ la tri kleoj kune ne kapablas notigi ĉiujn sonojn uzatajn 
en la nuna muziko, kaj devigas uzi artifikojn: oni uzos, ekz. la formu- 
Ion «8a alta, 8a bassa», aŭ oni skribos la parton de ia instrumento unu 
oktavon pli alte ol gi efektive sonas (kontrabaso) aŭ unu oktavon pli 
malalte (malgranda fluto). 

Fine la montrado de la takto estas plisimpligebla per la alpreno de 
unu kaj ciarn sama notvaloro kiel tempunuo. 

* * * 

Ni trarigardu nun la rimedojn proponitajn por plibonigi la muzikno- 
tadon. La projektoj estas divideblaj en du kategorioj: tiuj kiuj konser- 
vas la liniaron; tiuj kiuj gin forigas. 

La nombro de la projektoj entute superas 300 ! Ni c-i-tie citos nur 
kelkajn el la plej karakterizaj sistemoj, komencante je la 2a kategorio 
kiu enhavas la plej malnovajn. 

Kelkaj autoroj (Bernard Schmit, Joachim Burmeyer, Cruger, k. c.) 
proponis uzi literojn kiel notojn. La plej konata sistemo el tiu grupo 
estas la «Tonic Solfa» de Miss Glover (1785-1867), ankoraŭ nun sufiĉe 
disvastigata en Anglujo. Jen ekzemplo: 

I I I I clef B 4 I I I 

cief E * • v ci’:-r t:# -irsdfr.: -t. d:r m:-r d- i 

Patro Souhaitty (XVlla jc.) unue, Jean - Jacques Rousseau (1712 - 
1778) post li proponis uzi kiel notojn la sep unuajn arabajn ciferojn. 
Tiu sistemo estas plibonigita dum la XlXa jc. vice de Galin, de A. Pa- 
ris kaj de Chevé sub kies triobla nomo gi estas nun disvatigata en Fran- 
cujo. 

Ekzemplo de la centra oktavo: 

do re mi fa sol la si 

1 2 3 4 5 6 7 

La nulo montras silenton. Punkto super la ciferoj montras noton de 
la supera oktavo; punkto malsupre de cifero, montras noton <le la mal- 
supra oktavo; unuoblaj aŭ duoblaj strekoj tra la ciferoj montras la 
diezojn ( /), la bemolojn ( )aŭ la duoblajn diezojn duoblajn be- 

molojn(\) kc. 

Aliaj aŭtoroj uzas notojn senliniarajn kies formo (Sauveur) aŭ vosto- 
direkto (De Motz de la Salle) montras la diversajn sonojn diatonajn. 
Kelkaj eltrovistoj prezentis eĉ signojn tute fantaziajn kaj strangajn, 
kiuj formas projektojn tute ne praktikeblajn (Riebestahl. Bertini, k.a.). 

La generala difekto de c-iuj tiuj sistemoj estas ilia nepra nekapableco 
por noti la nunan muzikon multvoc — kaj — instrumental! kaj harmo- 


199 — 


nie tre komplikitan. Imagu do tion kio fariĝus partituro aŭ nur simple 
fortepiana muzikajo skribita per ekz. la sistemo «Tonic Solfa> aŭ per 
cifera muziko! Tio estus nelegebla enigmo! 

En la kategorio konservanta la lmiaron ni devas ankaŭ citi sisteni- 
ojn en kiuj la notoj mem estas montritaj per strangaj signoj.kiuj mal- 
simpligas la notadon kaj la legadon (Ed. Jue, Maurice Delcamps, Danel, 
k. a.). 

William Striby uzas du seriojn de sesliniaj liniaroj kies kvara linio 
estas dikigita kaj kies notoj sonas je interspaco de du oktavoj. 

Tiu sistemo nenion korektas, kaj plie havas la difekton preni klavar- 
instrumenton kiel bazo de la notado, anstataŭ konsideri nur tion, kio 
estas komuna al ĉiuj instrumentoj: la ĝeneralan kromatikan gamon 
kun 12 duontonoj en ĉiu oktavo! La sistemo cetere restas diatona. En 
aliaj sistemoj oni penas montri la diatonajn notojn kaj la kromatikajn 
csuinnomajn* skribante unujn blanke, la aliajn nigre: tiu procedo, san- 
gante la signifon de cblankaj kaj nigraj» notoj, detruas unu el la plej 
karakterizaj ecoj de la muzikskribo ordinara, kiu estis precize konser- 
vota, kaj plie muziko skribita per tiaj sistemoj aspektas strange! 

Estas tarnen en ci-tiu kategorio, ke estas troveblaj, ce diversaj aŭtor- 

oj, bonegaj ideoj kies lerta kunigo en unu sistemo povus doni la solvon 

de l’problemo, kaj gin donis efektive. Ni citu la projekton de Boigelou 

(samtempano <le J. .1. Rousseau),kiu je Funua kaj Pununura (1) fojo 

antaŭ S-ro Hautstont, proponis sendependigi ĉiujn notojn de la gamo, 

uzante sur seplinia liniaro, la 12 duontonojn de temperata oktavo, kiujn 

li nomas: . . . , , . . 

ut de re ma mi fa fi sol be la sa .si ut 

Kolonelo Treuille de Beaulieu, au, luu aliaj kleruloj. Fourier, elpen- 

sis la notadon de la sep diatonaj notoj sur trilinia liniaro. 

La belga muzikscienculo Charles Meerens (1831-?) havis la ideon 
numeri la oktavojn; bedaŭrinde li komencigis la numeradon per sonoj 
tro malaltaj kaj ne jam muzikaj. Li kunigis ankaŭ la montron dc la 
takto kaj de la movo en frakcio, kies numeratoro esprimas la nombron 
de tempoj kaj la denominatoro, la nombron de la metronomo. Ĉio alia 
estas konservita. Tiu sistemo kvankam enhavanta bonan ideon, ĝin ne 
bone realigis kaj aliparte nenion korektis. 

9 $ « 

S-ro Jean Hautstont esta> la felica eltrovinto <le la vera solvo de 
1’problemo, solvo je la unua fojo publikigita en 1907a on la verko tito- 
lita «Notation musicale autonome». Jen ĝia konsisto. La notado estas 
bazita sur la 12 kromatikaj duontonoj. kiuj estas skribataj sur trilinia 
liniaro jenmaniere: 


- 200 


konsonanto de la antaŭiranta diatona noto vokalo de la sekvanta. 
Laŭ tiu regulo la noto staranta inter «re» kaj «mi» devus nomiĝi -ri», 
sed pro belsoneco kaj facileco de prononco, la regulo estas ci-tie ren- 
verse aplikita, kaj tiu noto nomiĝas «me». 

La oktavoj (2) estas numeritaj.komencante de la noto «do je 32 fut- 
oj» de l'orgeno, t. e. la «do» lokita unu oktavon pli malsupre ol la unua 
«do» de l’fortepiano, kiu estas la unua mu/.ika sono prakt ike uzebla. 
Tiamaniere la oktavo enhavanta la sonon la » de l’diapazono estas 
la Va. La oktavoj estas numeritaj per arabaj eiferoj, escepte la Va. 
jenmaniere: 



La tempunuo estas ĉiam la nigra noto. Unu cifero sufiĉas por montri 
la takton jene: 


taktoj binaraj : taktoj ternaraj : 



Jen estas la diversaj notvaloroj kun la respondantaj paŭzoj: 


^ °1 * 1 

=7 - 7 7 > 7 

4 Ï , i 1 '2- 

2 4 H IH 

Por la montro de la intenseco estas uzataj jenaj signoj: 

f TV ƒ 

treege mallaute tie mallaŭte mallaute neŭtrala intenseco ^ — mf 

ƒ ƒ I 

Iaŭte tre laŭte treege laŭte 

Jen estas la ĉefaj specialaj signoj dc la aŭtonoma muziknotadoIĜi akcep- 
tas la ceterajn signojn de la ordinara muzikskribo, kiel la ligkurbon, la 
pikadsignon la punktadsignon, la fermaton, la ripetsignon, kc. kc. 

La aŭtonoma muziknotado estas do la rezultato de la kritika pristu- 
<lado de ĉiuj bonajoj kaj malbonajoj enhavataj ne nur en la ordinara 
muziknotado sed ankaü en la projektoj de plibonigo. Ĝi estas mirinde 
alfarita al la postuloj de la moderna kaj eĉ de la estonta muziko, kiu, 
bazita sur la 12 duontonoj, ĉiam pli fariĝas multtona kaj eĉ sentona 
Altigaj kaj malaltigaj signoj, unuoblaj aŭ duoblaj, estas forĵetitaj el ĝi. 
Ĝi estas, pro sia simpleco kaj pleneco, egale taŭga kiel popola kaj kiel 

(2) S ro Hautstont ilin nomas pli ĝuste «serioj». 


- 201 


arta muzikskribo, kaj reprezentas pristuditan pluan evolucion de la 
muzikskribo ordinara. 

Ne estas do mirinde ke,vera ovo de Kolomboja aŭtonoma muziknotado 
ĝuis, de sia apero, je la aprobo de famaj muzikverkistoj (inter ill, Clau- 
de Debussy), kaj de talentaj muzikscienculoj, kiel S-roj Laloy kaj de 
Curzon. Ĝi havas jam en diversaj landoj kernon de adeptoj, kiuj gin 
entuziasme propagandas por ke £i akiru tutmondan konatecon kaj uza- 
tecon kaj ke, estonte pro favora kompa ro kun la ordinara muziknotado 
ĝi iom post iom anstataŭu tiun lastan por la plej granda profito de la 
muzikarto kaj de la muzikpraktikantoj. 

Por ni, Geesperantistoj, mi aldonos nur la jenon: oni povas diri ke 
la aŭtonoma muziknotado estas vere «la Esperanto» inter la diversaj 
provoj pri plibonigo, kaj la geesperantistoj certe tutkore kunlaboros 
por propagandi ĝin, kiam mi estos dirinta al ili, ke ĝia aŭtoro, S-ro 
Jean Hautstont, estas nia samideano! 

L. COGEN. 



P- S. 1) En Julio 1921, S-ro Hautstont fondis en Bruselo, kooperati- 
van societon por la eldonado de verkoj pri kaj en A. M. N. 

2) Belga Ksperantisto akceptis esti la «bulteno» <le la A. M. N. inter 
la Esperantistoj tutmondaj, kaj donos novajojn, ke. pri ĝi en siaj di- 
versaj kajeroj.* 

3) Baldaŭ aperos en lingvo Esperanto, broŝuro en kiu la A. M. N. 
estos klarigata pli detale. 

4) ĉiuj Esperantaj gazetoj bonvolu se ne represi almenaŭ pri parol i 
aŭ resumi la jus legitan artikolon. Ilia redakcioj bonvolu send! pruv- 
numeron al S-ro L. Cogen, 52, Drève, Ninove, Belgujo. 


mwmËWÊm mmtÈMMmmnmHBiMÊmm, 


Ekzameno pri profesora kapableco 

La Komitato de la Belga Ligo Esperantista havas la honoron inform! 
la samideanojn, ke ĝi okazigos en marto au aprilo ekzamenon pri pro- 
fesora kapableco. La loko estos Antverpeno. 

La geesperantistoj, kiuj dezirus partopreni en tiu ekzameno, estas 
petataj komuniki sian deziron kiel eble plej baldaŭ al la Sekretario de 
la Ligo: S-ro H. Petiau, St. Lievenslaan, 60, GENTO. 


202 - 


Achille Bentos 

Achille Bentos estas la aitnomo cle nia Genta samideano Ahilio De 
Martelaere, kiu studadis kaj prilabori's sian arton en la Genta Akademio 
de Desegno- kaj Pentrarto, en kiu li akiris ĉiujn unuajn premiojn por 
la desegno, kaj en kiu estas ekzemplocele eimontrita unu el la unuaj 
artproduktajoj de la juna artisto. De tiam Achille Bentos ekverkadis 



Gent. — Memorŝtono de la 8a urba kvartalo S-ta Savinto» inaŭgurita 

la 25an de septembro 1921a. 

kiel artpentristo kaj skulptisto, kaj lia ta lento estas egale granda en 
anibau fakoj. Li partoprenis en la konkurso por la Roma Premio de 
Skulptarto kaj estis elektita inter la seso, kiu efektive partoprenis la 
konkurson. 

Jam en 1911 li elmontris en la Genta Art- kaj Literatura Klubo pa- 
nelon longan je 12 metroj, kiu nun ornamas la kunvenejon de la Urbo- 
kaj ŝtatoficistoj en Dendermonde. En 1913 Achille Bentos estis invitata 
por elmeti siajn pentrajojn en la honorsalono de la Genta Universala 
Ekspozicio. Dum la milito li estis verkinta por artamanto aron de pen- 
traĵoj kun figuroj lau homa .grandeco. Bedaurinda sorto atendis ilin: 
kiam la viro mortis, lia malinteligenta vidvino, al kiu la pentrajoj ne 
placis, tutsimple... forbruligis ilin ! Tiu ago estis akre priparolita en 
diversaj Gentaj ĵurnaloj. Ĉi tiuj verkoj kaj aliaj konigis Achille Bentos 
kiei talentan «kunmetiston» kaj freskopentriston. 



203 - 


Partopreninte en diversaj ek>pozicioj, nia samideano havis nunjare 
grandan sukceson en Gento per «La Sinjorino kun ia Kameo». 

La verkoj de A. Bentos, ire bone kaj vigle desegnitaj, estas ĉiuj tre 
ĝustkoloraj kaj mirinde freŝaj. Lia arto parol a. ^ per si mem kaj ne es 
tas influata de tro literaturaj impresoj, kiel ofte okazas nuntempe ĉe 
multaj artistoj, kies verkoj estas nekomprtneblaj, pro tio, de la publi- 
ko. 

Ne estas do mirinde, ke, kiam !a loĝantoj de la Genta kvartalo 'Ra- 
bot> <leziris glori per vere aita memorŝtono la junulojn de tiu kvartalo 
mortintajn pro la Patrujo, ili sin tuinis al la samideano, kiu produktis 
la ĉi-tie presitan verkon, montrantan vunditan soldaion subtenatan de 
:a Patrujo, kiu tenas en sia dekstra mano la gloropalnion. Vidinte tiun 
tre belan artproduktajon, la loĝantoj de la kvartalo «Sonkta Savinto* 
samcele si» turnis ankaŭ al Bentos, kiu, post tic malmultaj tagoj, ver- 





(Jent. — Memorŝtono <le la 10a urba kvartalo «Rahotx* inaug:urita la 

11 an de scptembro 1921a. 

kis la alian ci-tie montratan tabulon vidigantan funebrantan Belgujon, 
kisantan mortantan batalinton sur lia ft unto. Ambaŭ verkoj vekis pra- 
ve la admiron de ĉiuj Gentanoj. Ni, Esperantistoj tutmondaj, estu fier- 
aj, havi en niaj vicoj tie! grandtalentan kaj promesplenan amikon! 

L. COGEN. 





— 204 - 


Lin&va Komitato 


SEKCIO POK LA SC1ENCA KAJ TEKN1KA VORTARO. 


Dua Cirkulero de la Direktoro por la Scienca kaj teknika vortaro. 

Karaj Kolegoj, 

Kvindek-kvin samideanoj, gis la 20-a de julio, respondis la alvokon de 
la unua cirkulero pri ellaborado de la teknikaj vortaroj. 

El ill, kvindek proponis sian kunlaboron en unu au en kelkaj fakoj; 
du ne difinis ian fakon; du nur esprimis opinion pri labormetodo; unu 
sendis teknikajn katalogojn, kiel prilaboreblan materialon. 

A1 ciuj respondintoj la Direktoro ne povis skribi persone. La tuta 
Esperantistaro certe konsentos kun li por esprimi al siaj kolegoj, kiuj 
komprenis la gravecon de la nuna tasko, sian plej koran kaj sinceran 
dankon. 

* * * 

La aludo pri decimala klasado okazigis kelkajn kritikojn, car oni ne 
guste sciis, kiamaniere estas intencata gia uzado. 

Unu korespondanto opiniis, ke cent fakoj estas tro granda nombro, 
kaj proponis ĝin malgrandigi ĝis nur dudek fakoj. Oni poste vidos, ke 
la nombro de fakoj neniel estas rigide antaŭfiksita; ĝi grade pligrand- 
igos lau la nombro de la kunlaborantoj kaj precipe laŭ ilia spccialeco; 
nur por pratika oportuneco ĝi dividiĝos laŭ diversgradaj subfakoj. 

Alia respondinto sprite kaj ĝuste rimarkigis <dce la homaro ne evo- 
luis podeke, kaj ke Zamenhof kreis majstrovcrkon, simple ĉerpante el 
la ĉiutage vivo». Efcktive, en la intencata piano la decimaleco ludas 
nenian esencan kaj lingvan rolon. Ĝia ofico estos organiza, koresponda, 
kvazaŭ nur simple administra. Ĝi nur utilos, por disdividi la laboron 
Jau jam pretaj fakoj. 

Kiam ne eklogas jam pretan, okaze dek-cambran domon, ni tute bone 
povas arangi en gi nature nian vivon, kvankam ankaŭ la homa loĝado 
en evoluis «dek-ĉambrc». La decimala klasado estos por ni jam preta 
domo; gia ĉefa bono estas nur, ke ĝi jam prete ekzistas, ke gi estas 
sufiĉe diskonata kaj ebligas senfinan disvolviĝon de modeste komen- 
cita entrepreno. 

Se en nia domo la deka ĉambro ne estos utila, tiam ni gin simple ne 
uzos; se, kontraŭe, dek-unuan ĉambron ni bezonas, tiam ni senĝene 
gin konstruos. De la jam preta klasado ni ne estos sklavoj; ĝi kontraŭe 
estos nia laŭvola servanto. Eble, ne tre logike malsamaj metiistoj logos 
en sama ĉambraro. Tute same, kiel en la praktika vivo, tio ne estos tre 
grava, se nur ni konas iliajn adresojn, kaj se la komuna laboro efektiv- 
igos. 

La alpreno de tia generala klasado, kxm dividoj kaj diversgradaj sub- 
dividoj ĉefe staras por ni sur tiu ĉi principo, ke la laboro por teknikaj 
vortaroj senfine pliampleksiĝos kaj dume unu sola direktoro ne povos 
persone rilati kun senfine kreskanta nombro da kunlaborantoj. Tial ili 


205 — 


are grupiĝos laŭ fakoj kaj subfakoj kun ĝeneralaj kaj diversgradaj 
fakestroj. Nur kun generalaj fakestroj rekte rilatos la Direktoro, ge- 
neralaj kun duagradaj, k. t. p. Tiel, kun kreskanta nombro da fakoj ne 
kreskos senfine la laboro de unu persono, sed !a nombro de ĝiaj help- 
antoj. 

Principe ekzistas dek ĝeneralaj fakoj, kiuj grade disfakiĝos laŭ la 
jam pretaj divkloj, — aŭ proksimumc, — kiam plimultiĝos, plidiversi- 
ĝos kaj plispecialigos la kunlaborantoj. 

♦ * * • 

Por ĉiu ĝenerala fako kaj ankaŭ por ĉiu duagrada fako, kiu enhavas 
kelkajn kunlaborantojn, fakestroj bonvolu jam nun sin proponi. Por 
plenumi sian precipe administran oficon, ili kompreneble ne bezonas 
persone posedi teknikan kompetentecon pri ĉiuj subfakoj, same kiel la 
Direktoro ne estas mem kompetenta pri ĉiuj generalaj fakoj. Nur ne- 
cese estas, ke ili disponu sufiĉan tcmpon por oportune rilati kun la 
fakanoj kaj la generala fakestro aü la Direktoro. Ili ankaŭ ne loĝu tro 
malproksime de Parizo kaj estu almenau Europanoj. 

Je la fino de tiu ei cirkulero estas aldonita plena adresaro de la 
gisnunaj kvindek-du fakanoj, por ke ili povu jam nun interrilati inter 
si kaj organizi sian laboron. 

* * * 

Pri labora plano ne multaj estis la esprimitaj opinioj; unu proponis: 
«ni komence faru, kion ni cefe bezonas», aliaj opinias: «tion ni faru, 
kion ni nur povas». 

Teorie tre alloga estas la unua propono. Teknikaj kompetentuloj — 
ne devige Esperantistoj — starigus nacilingve tabelojn de la plej ne- 
cesaj vortoj pri «la domo», «la kampo», «elementa tekniko», «interna- 
ciaj rilatoj». Poste, esperantaj lingvistoj — ne devige teknikistoj — 
faru» la Esperantan tradukon. Bidaurinde, praktika sperto montris, ke 
en samaj kapoj devas troviĝi samtempe teknika kaj Esperanta konipe- 
tenteco. Sen tia kunesto, oni tre ofte nur venus al ne taügaj tradukoj. 

La dua propono respondas tiun ei necesecon. Nur tiujn teknikajn vor- 
tarojn ni nun ellaboru, pri kies teknika materialo ni havas kompe- 
tentajn samideanojn. Felice montriĝas el la supra nomaro, ke en ĉiuj 
plej necesaj fakoj ni havas la bezonatajn specialistojn. Tiel samtempe 
povas kontentiĝi ambau postuloj: guste tion ni povas fari, kion ni 
plej bezonas. 

* * * 

Ankaü pri labormaniero de la kuniaborantoj prezentiĝas <Iu mal- 
samaj vojoj; unue, tradukado de naciaj teknikaj vortaroj; due, tradu- 
kado aü verkado de elementaj leimolibroj en ĉiu fako. 

Kelkajn gravajn voilarojn oni citis, nome: 

1° Seslingvan vortaron pri ingenierarto, eldonitan de Constable and 
C°, 10-12, Orange Str., Leicester Sq., London, W. C. 2. 

2" Kvarlingvan «Technologisches Wörterbuch», von Offinger, Stutt- 
gart, J. B. Metzlersche Buchhandlung. 

3° «lllustrierte Technische Wörterbüche», Schlomann-Oldenbourg, — 
München unci Berlin, Drack und Verlag von R. Oldenbourg. 


- 206 - 


La laste nomitaj «Wörtenbücher» konsistas el diversaj volumoj; unu 
estas dediĉita al ĉiu aparta fako. Da tiaj volumoj ekzistis en 1909 jam 
dek, kaj ili de tiu tempo plimultiĝis. 

Ĉu ni traduku, unu post alia, de la komenco ĝis la fino, ĉiujn vortojn 
de tiuj ĉi gramlaj vortaroj? 

Praktikemulo prave atentigis, ke la vortarojn ni volas havi sur nia 
skribotablo, ne en nia Aranko. Ni do devas elekti, kiel unue tradukotajn, 
tiujn el la teknikaj vortoj, kiuj estas plej urge bezonaj. La ceteraj ve- 
nos poste. 

Por tio mirinde taŭgas la dua proponita metodo. Ni traduku aŭ, pli 
bone, ni speciale verku en ĉiu fako elementajn kaj poste pli detalajn 
lernolibrojn. Ni ĉerpu pri tio la tradukan materialon el la naciaj tek- 
nikaj vortaroj kaj el la jam eldcnitaj provaj vortaroj, kiuj esti.s jam 
eldonitaj cn Esperanto. 

Tiuj lemolibroj ne bezonos esti verkitaj laŭ pedagogia vidpunkto, sed 
éefe kun !a celo elekti la plej necesajn radikojn kaj praktike p r o v i 
ilian uzeblecon. Ili eĉ ne nepre bezonas esti plene verkitaj car sendube 
la plimulto el ili neniam povos esti presita.Sufiĉos, se la celo de elektado 
kaj praktik» provado estos atingita. La vortoj poste aperos en formo 
de alfabetaj tabeloj, kun eaperante re<laktitaj klarigoj kaj eventuate 
komprenigaj ilustrajoj. 

Por la eldonado de la vortaroj, la sama praktikulo, kiun mi jam ci- 
tis, atentigas, ke mono estas necesa kaj ke financan planon oni devas 
jam nun staiigi. Mi spertis, li cliras, ke entut« la Esperantistoj estas 
oferemaj, kond iĉe ke ili vidas klaran celon, scias, kiu estas responda kaj 
regule ricevas informojn pri la spezoj... Dudek mil frankoj estos tro- 
veblaj, ne timu, kaj p:r ili vi povos bone komend». 

Kiom prava estas nia samideano, ne bezone estas iel insisti, sed Aaj- 
nas, ke ne al la lingvaj institucioj apartenas la esploro de tiu d Finan- 
ca flanko de la demando, kvankam ĝi evidente estas nepre konsiderinda 
por atingo de praktikaj rczultatoj. 

D-ro PIERRE CORRET, 

L'irektoro de la Akadeinia, Sekcio por la Tehnika kaj 

scienca V r ortaro. 



La Lingvo 

La ling vo cstis ĉiam inter la homoj signo cl ? diferenco kaj de apar- 
teco. La fakto, ke du kategorioj de homoj sin ne komprenas, incitas 
ilin kolektiĝi malamike unu kontraŭ la alia. Agoj estas farataj ambdŭ- 
flanke, kaj, en plej multaj okazoj, iii estas malbone interpretataj en la 
kontraŭstaranta grupo, kie oni ne komprenas la principon, kiu agigas 
la aligrupanojn. La reciproka klarigo, pro la diferenco de la lingvoj, 
estas malfacila, se ne neebla. 

Observante tiun fakton, multaj Esperantistoj pretendas, ke sufiĉas 
ke la mondanoj komprenu ĉiuj saman lingvon, por ke ili vivu pace 


207 — 


kaj por ke eble estontaj militoj e.-tu evitotaj. Klarege estas, ke la kon- 
scio de frateco igus fortega pro tio, ke la homoj .sin interkomprenus, 
kaj povus klarigi al si prave la agadon cle la alilanduloj. Tarnen, tiom 
Ionge, kiom ni vivos dividitaj en ŝtatoj memstarantaj kaj nepre nede- 
pendaj, la ekonomiaj deziroj de la diverslandanoj multokaz2 estos kon 
traustarantaj. Plejofte la kontraŭeco de la deziroj devenas nur de la 
ekzisto de landlimoj, tial ke ili kontraumetas la posedemon de la disi- 
gitaj homoj. La militoj inter la urboj, tiel oftaj dum la mezepoko, mal- 
aperis, kiam la urbaj profitoj kunfandigis en unu komuna profito de 
granda stato. Sammaniere la rilatoj inter ia diversaj ŝtatoj iĝos amikaj 
nur tiam, kiam il'aj profitoj kuniĝos en komuna tutmonda profito. 

Nur la universala Ŝtataro alpoitos en la mondon daŭreblan paeon. La 
tuta mondo estas nur unu ekonomia unuo, kaj la kunlaboro de ĉiuj 
partoj estas nepre necesa. 

Al tiu-ci celo devas esti direktataj la klopodoj de tiuj, kiuj deziras la 
mondpacon. Esperanto, disvastigante la ideon de reciproka neceseco cle 
la tuta homaro, preparas la vojon al la Mondŝtataro. Ci tiu estas anko- 
raŭ tre malproksima, se<l sendube ĝi iam stariĝos per la bonveolo de la 
refratigonta homaro. 

M. DE KETELAKRE. 



Puntfaristino 

La loko estis malgaja; malforta lumo sin ŝovi.s tra la fenestro, apud 
kiu sidis la laboristino; ŝi estis virino proksimume kvardekjara, flav- 
haŭta, maldika kaj silentenia, kies yran-laj sekaj manoj, kvankam ri- 
gidiĝintaj pro malvarmo, en tiu canibro nehejtata dum tiu vintroko- 
menco, movigis kun neordinata lerteco la fadenplenajn bobenetojn per 
reg-ula pu.ŝetado de la fingropintoj. Si ilin kaptis, forjetis, intermiksis 
kaj ilin rulis sur la kuseno. 

Multego da longaj kupraj j)ingloj kovris la aparaton: ĉiumomente 
ŝi alilokigis iun, reprenis siajn bobenetojn, kaj la lino kruciĝantc for- 
mis arabeskojn, florojn, stelojn, rozegojn. kiel farus kaprico de frosto 
sur fenestrovitro. Sur la antaŭa paito da la kuseno estis fiksita la mo- 
delo, kaj mi admins kiel rapide realiĝis sen intermankoj nek riparoj la 
multnombraj kombinoj de <lesegnajo densa kaj delikata kiel aranea reto. 

Dum la puntfaristino, dorskurbite penegante super sia tasko kaj fikse 
rigar<lante siajn pinglojn, interplekta<las siajn fadenojn, ombro de pre- 
terpasanto <le temp’al tempo etendiĝas sur ŝiaj palaj manoj kaj morti- 
ĝanta bi'uo de kalkanumoj sin miksas kun la bobenklaketado. 

CAM. LEMONNIER 

Tradukis el Kranca lingvo Gahr. Janssens. 


- 208 — 



La skota glavdanco 

Ni jam havis la okazon miri pro ia originalaj moroj de skotoj. Kiam 
ni. iom post la fino de la mondmilito, vidis la skotajn soldatojn preter- 
pasantaj en niaj stratoj, tre interests nin iliaj uniformoj, por ni neor- 
dinaraj; sed pli da sukceso havis iliaj muzikistaroj. 

Alia kutimo ankoraŭ ekzistas ĉe ili, ankau tre interesa por tiu kiu 
voias sciiĝi pri la moroj de alilandanoj. Ĝi esta.s la fama glavdanco. 

Kvankam tiu danco estas tre disvastigita en Skotlando, ĝi ne estas 
nur skota proprajo. Ĝi estas komuna en muite da landoj, sub diversaj 
formoj. En la unuaj periodoj de la historio, ĝi estis daneata sur la ba- 
talkampo, antaŭ la batalo. Akompanata <le krioj, ĝi precipe celis 
eksciti la kuraĝon de la batalontoj. Tiam la dancantoj faris gestojn de 
atako kaj defendo por montri sian lertecon je la bataliloj. 

Nuntempe oni pruvas posedon de vera danclerteco, dancante super 
kvar glavoj krucitaj aŭ metitaj pinto kontraŭ pinto sur la tero. Kna 
boj, tenante la manojn sur la koksoj, sur unu kruro dancas laŭ la sonoj 
de la muziko, kiun aŭdigas sakfajfisto. Saltante alterne per unu kaj 
alia kruro, ili levas siajn piedojn alte super la tero, klopodante ne tuŝi 
la glavojn. Rondsaltante ili balancas la tutan korpon, dum la muziko 
iom post iom plirapidas. Aŭdigante batalajn kriojn, ia dancantaj ĉiam 
daŭrigas sian rondsaltadon, ĝis kiam subite, post fina plirapidigo, la 
muziko ĉesas, kaj ili reenmetas la glavojn en ia ingojn. La pli grandan 
k'rtecon elmontris tiu, kiu eĉ ne unufoje tuŝis la glavojn. 

R. RRQECKHOVE. 



Humorajoj 


TRO MALFACILA! — Knabo veins ĉe apotekisto kaj demandis pas- 

ton por forigi pulojn. «Por kioin vi deziras havi», petis la apotekisto. 

<Mi ne scias, mi ne kalkulis il in», respondis la knabo. 

♦ * * 

LA VOJO! — Viro alparolis knabeton kaj petis: <Ho, Johanĉjo, mon- 
tru al mi la stacidomon». — «Jes, Sinjoro, sed... kiel vi scias, ke mia 
nomo estas Johanĉjo?» — «Ha, mi divenis tion.» — «Nu! divenu ankau 
lcie estas la stacidomo!» 



V idita afero 

Kelkaj inter vi sendube memoras ankoraŭ la cirkon Barnum kaj Bai- 
ley, kiu antaŭ multaj jaroj veturis tra nia lando, kaj ankaŭ organizis 
prezentadojn en Antverpeno. lam mi havos la okazon iri al gi. Atend- 
ante, post la prezentado, la alvenon de mia edzino kaj de ŝia fratino, mi 
staris proksime de la loko kie kelkaj elefantoj manĝis. Tiu-ĉi manĝejo 
estis barita nur per dika ŝnuro. 



— 209 — 


Du virinoj, laŭŝajne kamparaninoj, ankaŭ estis tie kaj interkomuni- 
kis al si siajn impresojn parolante tre laŭte kaj farante muite da 
gestoj. 

Unu el Ja elefantoj, kiun cble ĝenis la babilado de la virinoj, tumas 
rigardas ilin, kaj alvenas malrapide kaj mallaŭte, levante tre alte 
sian rostron. La virinoj ne rimarkis la beston alproksimiĝantan. La ele- 
lanto subite faligis sian rostron inter la babilemulinojn, kiuj, timi- 
gitaj, kriegante forkuris. 

La elefanto, konstatante la efikon akiritan, reiris al sia manĝo, pal- 
pebrumante kaj blekante pro ĝojo, kaj mi, kiu observis la tutan sce- 
non, mi devas diri al vi, ke, neniam mi tiel bonkore ridis kiel tiam. 

F. COLLIER. 



Diversaj informoj 

INTERNACIA SCIENCA ASOCIO. — Akceptis ankaŭ la aktivan 
komitatanecon de la Asocio S-ro Rollet de l’Isle, 85, rue du Sonimerard, 
Paris (5e). Oni petu la flugfolion pri la Novstarigo de la 1. S. A. kaj 
pri la «Scienca Rcvuo», kiu estas plej interesa dokumento pri la his- 
torio, kaj la programo <le la Societo. 

SKOLTA ESPERANTISTA I.IGO. — Tiu internacia Ligo, kies ĝe- 
nerala sekretariejo estas en Lomlon, estas oficiale reprezentata en 19 
diversaj landoj. Por Belgujo, la provizora agcnto estas S-ro Jos. Hé- 
rion, rue des Raines, 8, Verviers, kiu jus nun, klopodas interesi pri Es- 
peranto la ĝeneralan sekretariejon de la Belgaj Skoltoj en Brusclo. — 
Parian sukceson li jam povas anonci. Tiu Ligo celas propagandi Es- 
peranton inter la knaboskoltoj; varma alvoko estas farata al ili por ke 
ili tuj mcmbriĝu. La jara kotizajo estas 3 anglaj ŝilingoj. Oni sin turnu 
a! la agento <le sia lando. La ĝenerala sekretario estas nun: S-ro trup 
estro Norman Booth, M. S. P. Netherton, Huddersfield, Yorkshire, Ang- 
lujo. 

STUDENT A LIGO ESPERANTISTA. — Ciu esperantisto-studento 
(almenaŭ 14-jara) aiiĝu tuj! Ankaŭ studentaj societoj. ĉiu interesulo 
pri studentaj aferoj povas fariĝi subtenanta membro. Kotizajoj por 
Belgujo: Membro-abonanto (de la oficiala gazcto monata): Fr. 3.60; 
Membro: Fr. 0.90; Membro-subtenanto pagas almenau duoblan kotiza- 
jon de membro abonanto. Dum la XIa Belga Kongreso en St. Niklaas 
(Pentekosto 1922) okazos fakkunveno de la studentoj. Sciigu jam nun 
vian partoprenon al la delegito: Victor Hendricx, Zalmstraat, 43, Gent. 

INTERNACIA ASOCIO DE INSTRUISTOJ estas restarigita en Pra 
ha kaj jam komends efektivigi la <lecidojn tie faritajn. Aperis jam la 
unua postmilita numero <le «Intemacia Pedagogia Revuo». La jarko- 
tizo kun abono estas por Belgujo: Fr. 10. — . Ciuj Instruistoj Esperant- 
istaj tuj sendu sian aliĝon al S-ro Jan Jacobs, Kasisto kaj Redaktoro- 
Administranto, 444, Boomsche Steenweg, Antwerpen. 




— 210 - 


ANTVERPENO (Belglando). — INTERNACIA EKSPOZICIO DE 
FOTOGRAF-ARTO. — Dum la monato Aügusto 1922a la Rega So- 
cieto <le Fotografaj kaj Sciencaj Studoj de Antverpeno organizos tiun 
intcmacian ekspozicion, en kiu ĝi invitas partopreni prccipe ne — pro- 
fesiajn fotograf - amantojn de la tuta mondo. Posta Kesto 7(53, Ant- 
verpeno. La Esperantistaj delegitoj kaj grupoj estas petataj konigi tiun 
informon per la lokaj fakaj gazetoj kaj asoeioj. 

Koresponda fako 

(Enpreso de malgranda anonco kostas Fr. 1 au 4 respondkuponoj.) 
Deziras korespondi: 

J. Vilutis, Ukio Makypla, Datnava (Litovujo). 

Michel Ambros, Zabalkanski, 53, Petrogrado (Ruslando) pri lingvistiko, 
(ruse, pole, esperante, france, angle, germane, japane). 

I. Sapirŝtejn, Poŝtkesto 23, Gomel (Ruslando). 

Fr. Drbohlav, Robousy 90, Jicin (Ĉehoslovakujo). 

Z. Vaŝek, studento, Kounic 38, Obchodni akademie, Rrno (Ĉchoslovak- 
ujo). 

Alfre<l Boerko, str. Marszalkowska, Varsovio (Polujo). France. 

Franz Beran, Longa St rato 23, Lcitmeritz (Bohemujo). 



Nekrologio 

VICTOR HENDRIK NABBE. — Muzikisto, Vundulportisto ĉe la 5a 
regimento, honorita per multaj naciaj ordensignoj, mortis kiel soldato 
en Iihumbeke la 16an <le oktobro 19J8a, dum la lastaj tagoj de la mi- 
lito. Lia korpo estis reenterigata cn Antverpeno la 19an de novembro 
1921a, <lum ĉeestis multnombra funcbranta amikaro. Hendrik Nabbé 
estis nur 26-jara. Li estis membro de «La Verda Stelo» <le 1911a. Sim- 
pla sed inteligenta junulo, li estis sincera Esperantisto. Mi bone me- 
moras, ke, dum la milito, lia fratino montris al mi letcron kontrabande 
pasigitan, per kiu li petis sin koniuniki al mi, ke li estis tiel konten- 
ta esti lerninta Esperanton, kiu lin servis jam multfoje dum lia milit- 
servo. Al la familio, kiu perdis fidelan filon, ni prezentas nian plej 
koran kondolencon. 

RENE TIMPERMAN, mortis en Antverpeno la 4an de novembro 
1921a, aĝa je 60 jaroj. Kvankam jam nejuna, li lernis Esperanton en la 
jaro 1911a, kaj senĉese restis entuziasma kaj ideala partiano de nia 
movado. Li celis precipe enkonduki nian lingvon en la Antverpenaj 
rondoj laboristaj, de kies organizajoj li estis ankaŭ aktiva membro. 
Li estis mo<lesta, bonkora kaj tolerema viro, kaj plene meritis la esti- 
mon de ĉiuj samideanoj, kiuj lin konis. Lia vidvino kaj liaj infanoj ak- 
ceptu la esprimon de nia sincera simpatio. 

ALPHONSE COGEN, patro de nia samideano L. Cogen, vicprezidan- 
to de la Belga Ligo Esp. mortis en Gent la 12an de decembro 1921a. 
S-ro A. Cogen estis la plej maljuna artpentristo de Gento: li estis 80 


- 211 


jura. Li estis altkaraktera homo kaj talentoplena maxpentristo. Mal- 
graŭ lia granda ago, liaj lastaj verkoj, plenaj je viveco, movo kaj lumo, 
atestas pri la ĉiam renovigitan kaj paciencan energion de la respektin- 
<la artisto. La tuta belga Esperantistaro prezentas al S-ro L. Cogen 
kaj al lia estimata patrino sian plej sinceran kondolencesprimon. 

ADAM ZAKRZEWSK1 mortis en Varsovio la lan de novembro 1921a 
aĝa je (>5 jaroj. Li falis sub veturilon en la strato. La eminanta mor- 
tinto estas bone konata de la belga Esperantistaro pro lia «Historio 
de Esperanto» publikigitan en la 4a jarkolekto de B. E. Tiu majstra 
verko ricevis unuan p re mi on en la Literatura konkurso de la 7a Inter- 
nacia Kongreso. Li estis membro de la Lingva Komitato. 

F. S. 



Gratuloj 

Al nia samideano THEO DURIEUX, membro de cLa Verda Stelo», 
Antverpeno, pro lia edziĝo (lOan de decemb/o 1921) kun Fraŭlino 
EMMA EX. 




MltMl 


''II 


ramnuvi 


Bibliografio 

ELEKTITAJ POEMOJ de Heinrich Heine, tradukitaj de Frieilr. Pil- 
lath. Dua kompletigita eldono. N" 6 de Nova Esperanto Biblioteko. — 
Eldonis: Fr. Elleisiek, Berlin. 48 paĝoj 15 X 11 cm. Prezo: Mk. 3. — 
+ 80 o/o> 

Lu fakto, ke dua eldono de ĉi tiu kolekto jam a peris, estas plcj klara 
pruvo ke la Espeiantistaio akceptis laŭmeiito !a lertan tradukon de 
S-ro Pillath. 

A KEY TO ESPERANTO, nova eldono de la ĉcfeĉa Ŝlosilo. Eld. 
Brita Esp-o Asocio. London. 32 paĝoj 10 1/2 X 7 cm. Piezo: 1 penco. 

ENSORĈO, unuakta dramo de A. Paolct. N“ 2-3 de «Malgranda Kol- 
ekto de l’Esperanto>. EUlonis 1915: A Paolct, S. Vito al Tagliamento 
(Italujo). 36 paĝoj 15 X 10 1/2 cm. Prezo: Fr. 0.50* 

EPIZODO DE MILITO de Claudius Colas. N 1 de la malgranda kol- 
ekto de l’Esperanto. Eldonis: A. Paolet, S. Vito al Tagliamente (Ital- 
ujo). 16 paĝoj 15 X 10 1/2 cm. Prezo: Fr. 0,50. 

Malgranda milita skizo de nia bedaŭrata samcelano Cl. Colas, kiu 
mortis sur la batalkampo per kuglo en la kapo la nokton de 10- 11a 
de sept. 1915. La aŭtoro de tiu libreto .'Ukcesplene propaganda nian 
lingvon en la katolikaj rondoj. 



212 


LILIO, Rakonto originate verkita en Esperanto de E. Alleye Sinnot- 
te. Eldonis 1918: Brita Esp-o Asocio, London. 194 paĝoj 18 X 12 1/2 
cm. Prezo 2 ŝ, 

Ĉiurilate bela libro. Stilo vere internacia. 

ŜAKLUDADO, de Josefo Giacosa, Esperantigis verse P. & R. Padulli. 
Eldonis 1921: A* Paolet, S. Vito al Tagliamento (Italujo). 48 paĝoj 
17 1/2 X 12 1/2 cm. Prezo: Fr. 2.50. Beleta unuakta komedio por 4 
aktoroj. 

LA ĈASO AL DIABLO. Rakonto de U. E. Bersetzerre. Esperantigis 
A. L. Reni. N" 4-5 de «Malgramla Kolekto de l'Esperanto». Eldonis 
1910: A. Paolet. S Vito ai Tagliamento (Italujo). 32 paĝoj 15 X HI 
1/2. Prezo: Mk. 6. — ■ 

ZWEISPRACIIIGE BUECHEREI — DULINGVA BIBLIOTEKO : 
(eldonita de Ader & Borel, Dresden). 

N" I. D-ro ZAMENHOF kreinto de Esperanto, germana teksto <le 
Heinrich Nienkamp, Esperanta traduko de Jacob Schenkel. 32 paĝoj 
15 X 11 cm. Prezo: Mk. 0*50 50 o/o. 

N" 2-3 KLEINE ESPERANTO SPRACHLEHRE de Herman Bobs. 
04 paĝoj 15 X 11 cm I Prezo Mk. 1.00 -f 50 o/o. 

LEHR- UND UEBUNGSBUCH DES ESPERANTO von Karl Schön- 
lierr, 14a eldono. 1920, ĉe Ader & Borel, Dresden, kun SCHLUESSEL 
(ŝlosilo). 134 paĝoj kaj 56 paĝoj 21 X 13 1/2 cm. Prezo: Mk 6. — kaj 
4.50 + 50 o/o.* 

LEHRBUCH DER WELTSPRACHE ESPERANTO vor Karl J. Loy- 
Eldonis 1921 J. C. Huber, Dresden apud München. 58 paĝoj 10 X 11 
cm* Prezo M. 3. — . 

VOLLSTAENDIGES LEHRBUCH DER W ELTH I LFSSPRACHE 
ESPERANTO de D-ro A Möbusz; 4-a korektita eldono. Ce Otto Ne- 
mich, München - Leipzig. 130 paĝoj 22 X 14 cm. Prezo: nemontrita. 

LECIONOJ DE TIPOSTENOGRAFIO de Pilade Cappellari (en 
lingvoj Esperanta kaj itala) eldonita de A. Paolet, S. Vito al Taglia- 
mento (Italujo). 32 paĝoj 24 X 17 cm. — Prezo: Fr. 1. — . 

Sistemo de komposte presebla stenografio. 

LA FINA BATALILO (HELLITO AÜ ?). Vizio. En angla ling- 

vo verkita de Theodora Wilson Wilson; tradukita Esperanten de Kelkaj 
Amikoj. Eldonis C. W* Daniel Ltd. Graham House, Tudor Street, Lon- 
don E. C. 172 paĝoj 18 X 12 1/2 cm. Prezo 2 ŝ- 

LEGOLIBRO. Unua volumo: Internacia Anekdotaro; de P. William. 
N" 7 de Nova Esperanto-Biblioteko, eldonita 1921 de Fr. Ellersiek, Ber- 
lin. 64 paĝoj 15 X 11 cm. Prezo Mk. 9. — -f 50 o/o. 

Kolekto de pli ol 75 anekdotoj ĉerpitaj el diversaj lingvoj. Bona Esper- 
anta stilo Kiel ĉiuj eldonaĵoj el tiu srbiblioteko», ĉi tin libro ankaŭ havas 
belan aspekton. 


Fr. DELGARBO.